Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 1 februari 2012
Auteur:
Organisatie: PHOV


Veiligheidskunde, zorgen voor een veilige en gezonde werkplek voor iedereen!

Met meer dan 100 soorten veiligheid kunnen wij wel stellen dat veiligheid een belangrijk onderwerp is in onze samenleving. Ook op het gebied van arbeid. Werk neemt immers een groot deel van ons leven in beslag en niemand wil letsel oplopen op de werkvloer. Dit is zowel nadelig voor de werknemer als voor de werkgever. Verzuim en verstoring van het productieproces zijn immers ongewenste effecten.

Om maar te zwijgen van de eventuele nadelige gevolgen bij een calamiteit voor het slachtoffer, milieu en omwonenden. Maar wat houdt arbeidsveiligheid nu eigenlijk in? Wat is veiligheidskunde? Welke soorten veiligheidskundige beroepen zijn er en wat is het werkveld van de verschillende veiligheidskundigen?

Geschiedenis

Eerst wat geschiedenis. Wij kunnen stellen dat arbeidsveiligheid de moeder is van de veiligheidskunde. Dit is ongeveer honderd jaar geleden ontstaan bij grotere industriële bedrijven. Inmiddels is klassieke veiligheidskunde uitgegroeid tot het brede terrein dat nu wordt bestreken. Dit terrein loopt van procesveiligheid tot de beïnvloeding van menselijk gedrag om ervoor te zorgen dat er geen ongewenste gedragingen en reacties plaatsvinden.

In 1968 vindt de eerste open cursus Middelbare veiligheidskunde plaats en organiseert het Veiligheidsinstituut een Conferentie Veiligheidseducatie. De ervaringen met Veiligheidseducatie en Middelbare Vei-ligheidskunde zullen een jaar later tot de eerste HVK-cursus (opleiding Hogere Veiligheidskunde) leiden. Het Veiligheidsinstituut wordt later het NIA en daarna TNO Arbeid. Er worden verschillende soorten veiligheidskundige opleidingen verzorgd door TNO Arbeid en diverse hogescholen. Maar in 1987 bundelen diverse partijen hun krachten in de Stichting PHOV (Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde). De vier participanten (TNO Arbeid, Haagse Hogeschool, Hogeschool Utrecht en de Hogeschool Zuyd) besluiten om het veiligheidskundige onderwijs in Nederland te gaan borgen en naar een hoger niveau te tillen. Door de opleiding onder te brengen bij een stichting zonder winstoogmerk is men ervan verzekerd dat de inhoud en kwaliteit van de opleiding het hoogste belang hebben. Inmiddels biedt PHOV al ruim 20 jaar verschillende kwalitatief hoogstaande veiligheidskundige opleidingen aan en zijn er bij haar al meer dan 1200 Hogere Veiligheidskundigen succesvol afgestudeerd.

Welke opleidingen zijn er te volgenop het gebied van veiligheidskunde?

Er zijn vier varianten van veiligheidskundig onderwijs op zowel verschillende niveaus als verschillende gebieden van de veiligheidskunde.

Middelbare Veiligheidskunde (MVK)

Deze opleiding is op middelbaar niveau. De opleiding is vooral toegespitst op praktische zaken zoals het opstellen van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), machineveiligheid, gevaarlijke stoffen, het opstellen van procedures, instructies, veiligheidsplannen, veiligheidsadviezen en het houden van toezicht.

Integrale Veiligheidskunde (IVK)

Tijdens de hbo-opleiding Integrale Veiligheidskunde (IVK) worden de studenten geschoold in het handhaven van de openbare veiligheid en de algemene leefbaarheid. De IVK-er zorgt voor goed overleg tussen de verschillende instanties. De opleiding valt veelal onder de faculteit Recht, Veiligheid en Maatschappij. Dit maakt dan ook dat deze opleiding geen technische aspecten van de veiligheidskunde behandelt. Het gaat bij deze opleiding om de bestuurlijke en economische kant van de veiligheidskunde.

Hogere Veiligheidskunde (HVK)

Deze opleiding op post-hbo-niveau kenmerkt zich door de combinatie van procesveiligheid en arboveiligheid. De uitwisseling van kennis over en toepassing van methoden en technieken op beide terreinen biedt inzicht in en overzicht op het gebied van de veiligheidskunde. Naast kennis over praktische veiligheidszaken, zoals de RI&E en verschillende analysemethodieken voor het onderzoeken van ongevallen, wordt ook inzicht op systeemniveau aangeboden. Aansluitend op de (technische) hbo-vooropleiding, Middelbare Veiligheidskunde of de opleiding Inte-grale Veiligheidskunde worden er vaardigheden ontwikkeld m.b.t. strategisch adviseren, rekening houdend met klant- en organisatiekenmerken. De opgedane kennis en vaardigheden vinden hun toepassing in het begeleiden van organisaties naar een werkend en aantoonbaar managementsysteem op het gebied van veiligheid en arbeidsomstandigheden. Andere vaardigheden, welke worden geleerd, zijn het toepassen van eisen rond veiligheid en arbeidsomstandigheden in ontwerpprocessen, het uitvoeren van audits en het begeleiden van tijdelijke (bouw) projecten. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan de ontwikkeling van de Hogere Veiligheidskundige als professioneel consultant.

Master of Safety, Health & Environment

De Master of Safety, Health & Environment (MoSHE) is een opleiding van Delft TopTech en biedt een integraal raamwerk voor beleid en management op het gebied van veiligheid en milieu. In de opleiding worden verbanden gelegd tussen diverse kwaliteitsmodellen en uiteenlopende aspecten van welzijn en gezondheid. De MoSHE opleiding heeft, net als de HVK-opleiding van PHOV, het afgelopen decennium een stempel gedrukt op de ontwikkeling en toekomst van het vakgebied Veiligheidskunde. Deze opleiding is de enige 'Master course' op dit terrein. Cursisten ontvangen na het behalen van het diploma dan ook een mastertitel van de TU Delft. Het gaat hier dus om de academische variant van de HVK-opleiding.

Zoek de verschillen!

Er zijn inmiddels meerdere functies met het woord veiligheidskundige in de functietitel. Zo zijn er naast Hogere Veiligheidskundigen, Middelbaar Veiligheidskundigenen Integraal Veiligheidskundigen. Maar wat houden deze functies nu precies in? Wat zijn de overeenkomsten en verschillen?

De Middelbaar Veiligheidskundige (MVK) is in staat om risico's op de werkvloer in kaart te (laten) brengen en maatregelen te nemen om risico's te beperken of te elimineren. Hiervoor is kennis van veiligheid, risico's, gedrag en preventie nodig. De werkomgeving van deze MVK-ers is veelal de industrie en aanverwante bedrijfstakken.

Bij de Integraal Veiligheidskundige (IVK) zijn er drie relevante domeinen te onderscheiden in het werkgebied van de integrale veiligheid en leefbaarheid, namelijk: bedrijf, bestuur en maatschappij. De IVKer dient in een bedrijf/instelling in staat te zijn om hierop methodisch te handelen. Hij houdt zich bezig met zaken als: strafrecht, bestuursrecht, criminologie, psychologie, sociologie en sociale vaardigheden. De IVK-er is dus niet technisch/natuurkundig van achtergrond, maar heeft een bestuurlijke en economische inslag.

De Hogere Veiligheidskundige (HVK) is een professioneel adviseur in een omgeving waarin risicobeheersing van groot belang is. Hij zorgt voor een gezonde en veilige werkomgeving. Vakinhoudelijk gaat het zowel om inhoudelijke kennis als om kennis van modellen en systemen, op een hoger abstractieniveau. In die zin wordt een combinatie bereikt van veiligheid op de werkvloer met veiligheid op management- en bedrijfsniveau. De vaardigheden van de HVK-er bestaan uit kennis van organisatiestructuren en -culturen en de manieren om deze te beïnvloeden om zo het veiligheidsmanagement organisatiebreed te borgen.

De Universitair Veiligheidskundige integreert veiligheid, gezondheid en milieuvraagstukken in het managementbeleid, de bedrijfsprocessen en de procedures van de organisatie om zo tot een veilige en gezonde werkomgeving te komen. Hij is een sparring partner van het hogere management om zo veiligheidsproblematiek op het hoogste niveau het hoofd te bieden. Hierbij kan hij met zeer complexe issues binnen organisaties omgaan en zal hij problemen eerst uitgebreid analyseren. Daarnaast gebruikt de Universitair Veiligheidskundige de laatste wetenschappelijke inzichten om zichzelf en zijn organisatie continue te verbeteren. Vergeleken met Hogere Veiligheidskundigen bewegen zij zich op een hoger abstractieniveau en zijn voornamelijk systeemgericht.

Toekomst

Het vakgebied is in ontwikkeling, maar welke kant gaat het op? De overheid trekt zich steeds meer terug en legt meer verantwoordelijkheden bij de bedrijven/instellingen zelf. Dit betekent dat de bedrijven een zeer goed veiligheidsmanagementsysteem nodig hebben om calamiteiten en bedrijfsstops te voorkomen en te voldoen aan de wetgeving. Daarnaast houden veel bedrijven/ instellingen en ook de overheid zich steeds meer bezig met Milieu, Duurzaamheid en MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen). In deze drie gebieden kan een veiligheidskundige een significante bijdrage leveren met de kennis en kunde die hij heeft. Kortom de toekomst voor de veiligheidskundigen is rooskleurig, er is nog veel werk te doen. Veiligheid is zowel in de politiek als binnen het bedrijfsleven permanent op de kaart gezet en nu kunnen wij dus samen verder werken aan een gezondere en schonere wereld/werkplek!

Voor de paragraaf geschiedenis is gebruik gemaakt van onderstaand artikel:

Dr. Paul Suuste, Coen van Gulijk, Walter Zwaard en Yvette Oostendorp. "Veiligheidskundige kennisontwikkeling" een overzicht van 1945 tot 1970. NVVK (Nederlandse Vereniging voor Veiligheidskunde)

Bekijk hier de presentatie van PHOV (Stichting Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde) op Millian.nl.