Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 31 augustus 2005
Auteur:
Functie: Programma-manager de Baak
Organisatie: Managementcentrum VNO-NCW


Postdoctorale opleidingen als instrumenten voor management, organisatie en communicatie

Een verkenning van het postdoctorale onderwijs vanuit de driehoek management, communicatie en organisatie.

Deelnemers aan Postdoctorale opleidingen

Communicatie behoort tot de kern van het management in moderne organisaties. Heldere en ondubbelzinnige communicatie vormt de belangrijkste voorwaarde voor het ontstaan van een lerende organisatie. Postdoctorale opleidingen dragen bij aan dit lerend vermogen door enerzijds toepasbare conceptuele kennis aan te reiken, anderzijds door bijbehorende vaardigheden te trainen. Een verkenning van het postdoctorale onderwijs vanuit de driehoek management, communicatie en organisatie.


De manager als communicator

Communicatie en interactie vormen de kern van het management in de hedendaagse organisatie. Management, volgens de bekende definitie van Mary Parker Follet opgevat als 'the art of getting things done through people', vereist bovenal dat de communicatie tussen manager en medewerker een helder en ondubbelzinnig karakter heeft.

Veel problemen binnen organisaties vloeien voort uit communicatieve misverstanden of 'mist' in de communicatie. Een dergelijke mist kan verschillende oorzaken hebben, welke deels worden bepaald door persoonlijke factoren, deels door organisatorische invloeden. De kern van miscommunicatie bestaat vrijwel altijd uit het niet begrijpen van wederzijdse referentiekaders, het niet kunnen delen van definities van de situatie binnen organisaties en daarbuiten.

Veel communicatieve mist is disciplinair bepaald: de IT-man kan zich niet verplaatsen in de zorgen van het hoofd P&O, de marketeer strijdt met de als regelzucht ervaren opstelling van de bedrijfsadministratie, etc. Daar waar een bepaalde keuze voor een vakdiscipline correleert met bepaalde persoonlijkheidskenmerken, krijgt een dergelijke miscommunicatie ook een persoonlijke tint. Organisatorische en persoonlijke factoren zijn vaak wel te onderscheiden, maar in de praktijk niet te scheiden.

Los van het feit of disciplinaire verkokering of persoonlijke factoren de hoofdrol spelen, vormt miscommunicatie een voorname hinderpaal voor effectief optreden van organisaties. Moderne lerende organisaties, zowel profit als nonprofit, dienen accuraat in te spelen op veranderingen in hun omgeving. Externe signalen zullen snel door de organisatie moeten worden geleid, teneinde daarop adequaat te kunnen reageren. Dit vereist een einde aan het verkokerde denken en stelt nieuwe eisen aan interne communicatie.

De moderne manager dient het vermogen te hebben problemen multiparadigmatisch, oftewel vanuit meer dan één discipline, te benaderen. Het opzettelijk creëren van onzekerheid en ambiguïteit in besluitvorming, het kunnen dragen van verschillende conceptuele 'brillen' tegelijk en het optimaal hierover kunnen communiceren vormen een maatstaf voor modern management.


De rol van opleidingen

Postdoctorale opleidingen kunnen op twee manieren bijdragen aan het bestrijden van communicatieve mist en het bevorderen van multiparadigmatisch of meervoudig denken. In de eerste plaats bieden deze opleidingen conceptuele en kennisgerichte handvaten voor managers die de omslag naar het meervoudige denken niet kunnen maken. Door het aanreiken van theoretische perspectieven, concepten en benaderingen nemen de cursisten kennis van verschillende definities van de organisatorische situatie en leren zij de taal te verstaan en te spreken van andere disciplines.

Postdoctorale opleidingen dragen hieraan bij door binnen heterogene cursusgroepen met een homogene leerdoelstelling verschillende visies aan te bieden en hierop kritisch te laten reflecteren door cursisten en docenten. Door middel van casuïstiek worden concepten, visies en reflecties verbonden met de concrete werksituatie van de cursisten.

Met het aanleveren van kennis alleen zijn echter alle managers niet geholpen. Sommigen van hen kunnen namelijk de omslag naar meervoudig denken wel maken, maar willen dat (bewust of onbewust) niet. Bij hen bestaat een psychische weerstand andere perspectieven dan de eigen te omarmen, een geestelijke rigiditeit die het hen moeilijk maakt met meerdere brillen tegelijk te jongleren en zich in andermans definities van de situatie te verplaatsen.

Hier kunnen postdoctorale opleidingen op het gebied van persoonlijke vaardigheden een rol spelen, waarbij de cursist inzicht krijgt in het eigen functioneren, persoonlijke drijfveren en motieven. Tevens worden handvaten aangeboden om tot persoonlijke verandering te kunnen komen. Door ontwikkeling van zelfsturing en zelfreflectie kunnen weerstanden tegen multiparadigmatisch denken worden getraceerd en kan aldus de kwaliteit van communicatie verbeterd worden.


Opleiden voor de lerende organisatie

Miscommunicatie tussen managers en medewerkers vormt een voorname hinderpaal voor de ontwikkeling van lerende organisaties. De communicatieve mist verhindert dat de (interne of externe) gevolgen van ondernomen werkhandelingen worden teruggekoppeld naar de verantwoordelijke medewerkers, zodat zij daarvan gedragsmatig kunnen leren.

Belangrijker is dat communicatieve mist ook verhindert dat de rationale achter organisatorische routines en procedures ter discussie wordt gesteld, waarmee een meer fundamentele manier van organisationeel leren wordt tegengegaan. Hier is het multiparadigmatisch kunnen analyseren en communiceren in het bijzonder van belang, omdat de belangrijkste organisatorische problemen discipline overschrijdend zijn en derhalve reflectie vanuit het meervoudig perspectief van de organisatie-als-geheel behoeven.

Postdoctorale opleidingen kunnen door het aanbieden van kennis en vaardigheden bijdragen aan grotere cognitieve flexibiliteit en reflectief vermogen van managers. Daarbij vormt de toepasbaarheid in de dagelijkse werkpraktijk steeds een belangrijk criterium voor de relevantie van de aangeboden cursusstof.

Lerende managers zijn onverbrekelijk verbonden met lerende organisaties. Complexe en meerduidige problemen vanuit verschillende perspectieven kunnen doordenken en daarover op een heldere en ondubbelzinnige wijze met de relevante disciplines kunnen en willen communiceren vormen voorname kerncompetenties voor de managers van de lerende organisaties in het komende millennium.