Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 11 april 2005
Auteur:
Functie: Adjunct-uitgever
Organisatie: McMillian & Company


Postdoctorale en post-hbo-opleidingen

Kennis van hogeropgeleiden veroudert relatief snel. Om bij te blijven of vooruit te komen, is er voor hen divers postinitieel onderwijs.

Postacademische, postdoctorale en post-hbo-opleidingen bieden professionals perspectiefPost hoger onderwijs wordt aangeboden door de belangrijkste kennisproducenten van onze samenleving: de universiteiten en hogescholen. Zij bieden een indrukwekkend aantal hoogwaardige postdoctorale en post-hbo-opleidingen en cursussen aan. Daarnaast ontwikkelen zij innovatieve contractactiviteiten en spelen hiermee adequaat in op de behoeften van de markt.

Steeds meer hogeropgeleiden, zowel ervaren professionals als starters op de arbeidsmarkt, ervaren een behoefte aan kennisverbreding en -verdieping. Zij streven naar het verbeteren van hun employability; het vermogen om passend werk te hebben en te houden. Een hoge mate van employability versterkt tegelijkertijd de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven en is dus ook een zaak van werkgevers. Er bestaat dus een collectief belang van werkgevers en werknemers om te investeren in kennisvergroting en daarmee in de daarvoor noodzakelijke bijscholing en nascholing.

In onze kennisgedreven maatschappij, waar het concept van 'een leven lang leren' alom begint door te dringen, is post hoger onderwijs niet meer weg te denken. De toenemende complexiteit van werkprocessen vraagt immers steeds meer van hogeropgeleide medewerkers. De levenscyclus van werk, van producten en zelfs van (klant)organisaties wordt steeds korter. De 'time-to-market' van kennis dient dan eveneens zeer kort te zijn. Bij hogeropgeleiden dreigen de aanwezige kennis en kunde relatief snel inadequaat te worden door turbulente ontwikkelingen binnen en buiten het eigen vakgebied. Zij kunnen postdoctorale en post-hbo-opleidingen (en cursussen) inschakelen om bij te blijven of vooruit te komen.


Open opleidingen en contracting

Vanuit het bedrijfsleven en de not-for-profit sector is de afgelopen jaren de vraag naar postinitieel onderwijs voor hogeropgeleide werknemers enorm toegenomen. Universiteiten en hogescholen hebben hierop gereageerd met een breed aanbod van open opleidingen, cursussen en trainingen.

Daarnaast zien we de sterke opkomst van contractactiviteiten. Steeds meer organisaties kiezen voor een duurzame relatie met een instelling voor hoger onderwijs. Dit kan variëren van eenvoudige kortingsregelingen voor werknemers tot vergaande vormen van samenwerking. Zo worden er steeds meer kennisonderhoudscontracten gesloten. De werknemers kunnen dan een op maat toegesneden vervolgopleiding volgen. Een ander onderdeel van een dergelijk contract kan zijn dat het opleidingsinstituut het bedrijf adviseert bij het opstellen van opleidingsplannen. De ultieme vorm van contractonderwijs is de 'Corporate Business School'. Hierbij gaat het om de realisatie van omvangrijke opleidingstrajecten voor grote groepen werknemers. De trajecten worden speciaal voor het bedrijf ontworpen op basis van de ondernemingsdoelstellingen en -strategie.

In de opleidingsmarkt wint post hoger onderwijs zodoende gestaag aan belang middels toonaangevende en innovatieve opleidingsproducten. Niet alleen doordat de opleidingen vakinhoudelijk 'up-to-date' worden gehouden, maar vooral ook door op grote schaal steeds nieuwe vormen van onderwijs te ontwikkelen, zoals de genoemde contractactiviteiten. Hiermee geven universiteiten en hogescholen blijk van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid voor een optimale kennisoverdracht naar diverse doelgroepen.


Theoretisch en praktisch

In het reguliere onderwijs geldt dat hoger beroepsonderwijs vooral gericht is op de beroepspraktijk, en universitair onderwijs vooral theoretisch van aard is. Dit onderscheid herkennen we in grote lijnen ook in het post hoger onderwijs. Opleidingen die worden aangeboden door hbo-instellingen, besteden doorgaans de meeste aandacht aan praktijkkennis en -vaardigheden. De universitaire opleidingen zijn meestal meer gebaseerd op de effectieve overdracht van theoretische kennis.

Beide categorieën leveren veel toegevoegde waarde. Postdoctorale opleidingen kunnen bijdragen aan de (fundamentele) kennis en inzichten van de hogeropgeleide professional. Hoe benadert iemand zijn vakgebied of beroep; wat zijn de theoretische kaders waarin actuele ontwikkelingen geplaatst kunnen worden, wat zijn de nieuwe concepten? Post-hbo-opleidingen reiken in de meeste gevallen de meer praktische instrumenten aan. Wat dien ik vakmatig te weten, welke vaardigheden pas ik toe; hoe pak ik een probleem aan?

Het post-hbo is niet exclusief bestemd voor hbo'ers; het volgen van postdoctoraal onderwijs is niet voorbehouden aan academici. In de praktijk ziet men regelmatig een kruisbestuiving. Een professional met hoger beroepsonderwijs als basis, zal vaak zijn / haar inzichten wensen te verruimen. Men zou dan kunnen kiezen voor een postdoctorale opleiding (die vaak toegankelijk is voor hbo-ers). Daar staat tegenover de academicus die beseft dat hij / zij voor de (toekomstige) functie bepaalde praktijkkennis ontbeert. Of dat men zich bepaalde vaardigheden dient eigen te maken. Een academicus kan dan veel baat hebben bij een post-hbo programma.


Opleidingstypen

Voor een eerste oriëntatie op het aanbod van het post hoger onderwijs is het zinnig om de verschillende opleidingstypen vast te stellen. Helaas ontbreken vaste afspraken over het gebruik van de verschillende benamingen 'postdoctoraal', 'post-hbo' en 'postacademisch'. Hoewel onderstaande typenindeling algemeen gangbaar is, kunnen individuele opleidingsinstituten in de naamgeving van hun programma's hier van afwijken.


Postdoctoraal

Postdoctorale opleidingen zijn in eerste instantie bestemd voor mensen met een universitaire vooropleiding. Het aantal postdoctorale opleidingen dat tevens toegankelijk is voor hbo-opgeleiden groeit. Bij de toelating wordt dan met name gelet op het denk- en werkniveau en de ervaring van de kandidaten. Postdoctorale opleidingen worden aangeboden door universiteiten en de daaraan gelieerde instituten en richten zich vooral op de verruiming van het perspectief en de vergroting van de kennis en het inzicht van de deelnemers. Diplomering geschiedt door de Nederlandse universiteiten, in een enkel geval door een buitenlandse universiteit.


Post-HBO

Post Hoger Beroepsonderwijs is bedoeld voor mensen met een hbo- of universitaire vooropleiding. In bijzondere gevallen (bij uitgebreide, relevante werkervaring) is een andere vooropleiding toegestaan. De kwaliteit van een groot aantal post-hbo opleidingen wordt getoetst en gecertificeerd door de Stichting Post-HBO. Een post-hbo opleiding wordt dan ook doorgaans afgesloten met een diploma / certificaat van deze stichting of met een diploma van het opleidingsinstituut.


Postacademisch

Postacademisch onderwijs (PAO) omvat hoofdzakelijk kortlopende cursussen met een open inschrijving, op hbo- of universitair niveau. De toegankelijkheid van deze cursussen verschilt per geval en is afhankelijk van het niveau en de inhoud. Universiteiten, hogescholen en particuliere instellingen bieden postacademische cursussen vooral aan om specifieke onderwerpen te behandelen, die normaliter onderdeel uitmaken van een langer opleidingstraject. Het korte en daardoor flexibele karakter biedt de deelnemers de mogelijkheid om snel en efficiënt inzicht te verkrijgen in nieuwe concepten en ontwikkelingen. Deze cursussen worden meestal afgesloten met een certificaat van het opleidingsinstituut, eventueel met een certificaat van de Stichting Post HBO. In enkele gevallen nemen brancheverenigingen de certificering voor hun rekening.


Master

Een 'high end' subcategorie binnen de postdoctorale en post-hbo-opleidingen vormen de Master-opleidingen. Deze voor Nederland relatief nieuwe opleidingscategorie is sterk in opkomst. Het zijn zeer intensieve, full-time of part-time programma's die opleiden tot een Master's degree, de van oorsprong Angelsaksische universitaire titel. De bekendste Master-opleiding is de bedrijfskundige opleiding 'Master of Business Administration (MBA)'. Daarnaast bestaan er Executive Master, Master of Science en Specialised Master programma's. De accreditatie van een Master-opleiding gebeurt in veel gevallen door een Engelse of Amerikaanse universiteit, waarmee de Nederlandse instelling een samenwerkingsverband heeft. Momenteel worden er in Nederland meer dan 200 Master-opleidingen aangeboden.


Belangrijke vakgebieden

De meeste aanbieders van postdoctoraal cq. post-hbo onderwijs bestrijken met een breed aanbod meerdere vakgebieden. In dit handboek kunt u deze 'multidisciplinaire' opleidingsinstituten vinden in de eerste sectie van de 'Instituutsprofielen'. Daarnaast zijn er binnen universiteiten en hogescholen afdelingen en instituten die zich bezig houden met postdoctoraal cq. post-hbo onderwijs binnen één bepaald vakgebied. Hieronder wordt een drietal belangrijke vakgebieden kort toegelicht. In dit handboek is aan elk daarvan een hoofdstuk gewijd, met profielen van aanbieders.


Management

Managers gaan dagelijks om met multidisciplinaire teams. De taak van de manager is om deze teams goed te laten functioneren, ondanks de verschillende achtergronden van de teamleden. Hiervoor is brede en diepgaande kennis vereist. Postdoctorale / post-hbo managementopleidingen richten zich dan ook op de integratie van de verschillende bedrijfskundige disciplines.
Managementcursussen leggen het accent op specifieke vaardigheden. Cursisten kunnen deze vaardigheden (communicatievaardigheden, vergadertechnieken, time management etc.) direct toepassen in de dagelijkse werkomgeving.


Financieel-economisch

De scholingsgraad van professionals in financieel-economische functies stijgt snel. Dit heeft een effect op de verschillende opleidingen en cursussen op financieel-economisch gebied. Niet alleen is er een groeiend aantal kwaliteitsaanbieders in deze markt, het aanbod kent steeds meer varianten. Deze specialisatie resulteert in nieuwe vakgebieden als controlling, edp auditing, accountancy, treasury, operational auditing, enzovoort. De opleidingsinstituten verzorgen in de meeste gevallen de diplomering van financieel-economische opleidingen en cursussen. In sommige gevallen is een onafhankelijke instantie hiervoor verantwoordelijk.


Techniek & ICT

De term 'een leven lang leren' is op het gebied van techniek en informatica van cruciaal belang. Deze werkterreinen zijn het meest onderhevig aan veranderingen. Informatie- en communicatietechnologie spelen tegenwoordig een rol in elke technische ontwikkeling. Opleidingen en cursussen zijn een voorwaarde voor het in huis hebben van actuele kennis. Daarnaast bestaat in Nederland een groot tekort aan technisch afgestudeerden en aan technisch gekwalificeerde medewerkers. Organisaties zijn derhalve steeds meer genoodzaakt om zelf te investeren in scholing op technisch gebied. Postdoctorale opleidingen worden in Nederland vooral aangeboden door de Technische Universiteiten; post-hbo-opleidingen door de verschillende HTO's. Korte, postacademische cursussen met open inschrijving zijn vooral het werkgebied van de laatstgenoemde HTO's en enkele PAO-stichtingen.