Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 11 april 2005
Auteur:
Functie: Directeur, Hoogleraar Bedrijfskunde
Organisatie: M. Mulder Advies bv., Erasmus Universiteit


Postacademische Masteropleidingen en het ontwikkelen van strategisch leiderschap

Goede programma's voor het ontwikkelen van strategisch leiderschap zijn omvattend en arbeidsintensief; het kan niet even vlug.

Om successen te kunnen boeken, zullen werknemers van bedrijven en instellingen hard aan de eigen competentie moeten werken. Onontbeerlijk hierbij is scholing. Goede programma's voor het ontwikkelen van strategisch leiderschap zijn omvattend en arbeidsintensief; opportunistische 'vluggertjes' hebben op lange termijn geen positief effect. De Master-programma's realiseren de noodzakelijke balans van hoge tijdskosten en zeer grote baten. Het resultaat is echter afhankelijk van succesfactoren aan twee kanten: de gekozen opleiding èn de individuele deelnemer zelf.


Een spannende wereld

Onze organisaties worden steeds meer geconfronteerd met zogenaamde turbulente ontwikkelingen: ontwikkelingen, die onvoorspeld en deels ook onvoorspelbaar zijn, maar die zeer ingrijpend zijn voor de overlevingskansen van onze organisaties. Om enkele gebieden te noemen: de markt, waar globalisering en vooral regionalisering voordien onbekende competitors en afzetmarkten doet ontstaan; de informatie-technologische revolutie, waar vóórlopen evenzeer nadelen kan inhouden als achterlopen; de veranderde normen en waarden van mensen over zichzelf, over de omgang met elkaar en over hun arbeid.

De bedrijven en instellingen kunnen en moeten vooral met deze turbulente omgevingen omgaan door steeds een zo hoog mogelijke graad van fitheid tot stand te brengen. Goede scholing van de medewerkers is een kern succesfactor voor bedrijven en instellingen om opgewassen te zijn tegen huidige en toekomstige uitdagingen. Het is een spannende wereld; naast bedreigingen zijn er kansen. Het kan dus leuk zijn! Maar om successen te kunnen boeken, zal men hard aan de eigen competentie moeten werken.

Onontbeerlijk hierbij is scholing, nascholing, bijscholing. Allereerst scholing van het leiderschap, en dat is niet beperkt tot de leiding van het hoogste niveau. Voor het leiderschap zijn de masteropleidingen zeer geschikt. Op peil houden van kennis, inzicht en bekwaamheden is nodig maar niet toereikend. De scholing moet vóórlopen... innovatief zijn. Zo kan ook scholing leuk zijn.


Kwaliteit van scholing: criteria voor keuze

Uiteraard is voor een bedrijf, instelling of andersoortige organisatie die wil investeren in scholing, de kwaliteit van de opleiding een beslissende factor. Wat wordt overgedragen; welke methoden worden daarbij gehanteerd; enz.? Maar enkele belangrijke andere criteria kunnen afgeleid worden uit de (internationale) scholingspraktijk. Het is daarom goed eerst stil te staan bij het leerproces en de individuele succesfactoren die het rendement van de opleiding bepalen.


1. Persoonlijk leren

Leerprocessen spelen zich af in individuele personen. Daarbij bestaat een belangrijk onderscheid tussen:
a.verwerving van inzicht, kennis en theorie,
b. verwerving respectievelijk verbetering van capaciteiten.

Wat een leider weet is niet genoeg, hij moet hierover goed kunnen communiceren met medewerkers, klanten. Contactvaardigheden en andere capaciteiten kunnen geoefend, dus geleerd worden.

c.verbetering van attitudes (mentale instelling). Dit is het moeilijkst te realiseren, maar het meest beslissend voor succes. Om een cruciale te noemen: de attitude van positiviteit. Bijvoorbeeld ten opzichte van andere mensen ('ik kan dit aan hen toevertrouwen'), kansen ('er is harde concurrentie maar er zijn mogelijkheden te vinden om ....'), ten opzichte van zichzelf ('ook in deze moeilijke situatie kan ik en zal ik er goed uitkomen').


2. Inzet

Succes is vrijwel altijd mede een gevolg van een enorme inzet, energie, keihard ergens naar streven, gedrevenheid. Soms zijn er activiteiten die iemand onaangenaam vindt. Zoals de ondernemer die graag grote zaken afsluit, maar de administratieve en financieel-economische opvolging daarvan liefst afschuift. Voor het bedrijf vaak een slechte zaak. Of de manager van de instelling die zich graag bezig houdt met formele regelgeving maar zijn ogen sluit voor het feit dat in zijn 'eenheid' (afdeling) zich een conflict tussen medewerkers ontwikkelt.

In de Master-opleiding worden zeer zware eisen gesteld aan de inzet van de deelnemers en wel gedurende langere tijd. Ook kan juist door middel van specifieke opdrachten en huiswerk ingespeeld worden op de zwakke punten, op die activiteiten die de deelnemer in de praktijk heeft verwaarloosd.


3. De leerattitude

Kan iemand leren van zijn/haar ervaringen ('wat ging er fout, wat deed ik goed'), kritiek aanhoren en benutten, alert zijn op het verwerken van informatie, die van buiten af wordt aangeboden?

In een goede opleiding wordt nadruk gelegd op beïnvloeding van deze attitude. Als een deelnemer zwak is in mondelinge presentatie: dan mag hij de resultaten van de subgroep rapporteren aan de voltallige deelnemersgroep. Als hij geen kritiek kan verdragen: dan kan hij ladingen daarvan tegemoet zien van collega-deelnemers (!) en stafleden.


Leerattitude beslissend voor resultaat

Intrigerende gedachte: De leerattitude is beslissend voor het resultaat dat een deelnemer zelf in een op zichzelf goede opleiding 'produceert'. Want de deelnemer stuurt zelf zijn/haar leerproces. Dit begint bij de eigen Keuze om aan een opleiding deel te nemen. En de goede Master-opleiding doet een zwaar beroep op eigen activiteit, initiatief en op de onafhankelijkheid van de deelnemer. Die zich niet passief opstelt en afwacht wat de staf over hem/ haar uitgiet. In dat laatste geval zouden juist ongewenste leiderschapskwaliteiten worden geoefend. De deelnemers kunnen wel, door het voorbeeld van de stafleden, de coaching attitude leren, in plaats van het traditionele opdrachtcontrole patroon.

Dus, criterium voor een goede Master-opleiding:
Naast vergroting van inzicht en kennis wordt ook bijgedragen aan verbetering van capaciteiten en attitudes, aan de persoonlijke ontwikkeling van de deelnemer.


De lerende groep

Als mensen in groepen leren, kan er een meerwaarde ontstaan door de wisselwerking tussen deelnemers en deelnemers, en tussen deelnemers en staf.

Bij intensieve interactie is de input door deelnemers een cruciale factor. Zij kunnen live-cases uit hun eigen organisatie inbrengen. De interactie kan opgevoerd worden door taken aan subgroepen toe te wijzen. De deelnemers oefenen zodoende ook in samenwerking, eventueel in combinatie met leiderschap. Interactie is ook nodig tussen de leergroep (deelnemers en stafleden) en de opdrachtgever-organisatie over doelstellingen, inhoud, methode, kwaliteit van de opleiding.

Innovatietechnieken zoals brainstorm berusten erop dat door de interactie van de deelnemers zij gezamenlijk op betere ideeën kunnen komen, meer presteren dan de som van hun individuele bijdragen zou opleveren. In de zeer goede masteropleidingen leren deelnemers van de anderen, die in andere bedrijven, in andere branches, in andere dienstverlening werken, juist daardoor nieuwe ideeën, attitudes. Denk eens aan wat, bijvoorbeeld, overheidsfunctionarissen en ondernemers van elkaar kunnen leren, of vrije beroepsbeoefenaren en organisatie-managers. In Master- en andere langlopende opleidingen blijkt dat gemengde samenstelling wat betreft organisaties (bedrijven en instellingen), branches, omvang, een rijke bron van nieuwe ervaringen biedt. Jammer genoeg is deelname van vrouwen in ons land nog veel te laag. De interactie tijdens de opleiding vindt vaak, op basis van vrijwilligheid, een vervolg in periodieke bijeenkomsten van de groep en in een voortbestaan van bovengenoemde kleinere subgroepen. In mijn ervaring tot langer dan 10 jaren na einde van de opleiding(!).

Criterium voor een goede Master-opleiding:
In de goede masteropleidingen is het groepsleren ingebed in de methode en is er een grote variatie in deelnemers.


Integraal programma

De algemene Master-programma's beklemtonen dat goede strategie algemene strategie is waarin substrategieën zoals marketing-, logistiek-, bedrijfseconomische, informatie-technologie-, product- en productie-, organisatie en personeelsstrategie, enz., een samenhangend geheel vormen.

Bijvoorbeeld:
Leiderschap van mensen, stimuleren en motiveren, hangt samen met de kwaliteit van het werken aan de productielijn.

Een informatie-technologie-systeem zal optimaal afgestemd moeten worden op de mogelijkheden voor producten en/of diensten in de markt, op specifieke doelgroepen enz. en op de interne klanten, de gebruikers van de IT. Juist in de alledaagse praktijk zijn de zogenaamde disciplines zoals leiderschap en organisatie, financiën en economie, logistiek, marketing, enz. niet gescheiden werkzaam. En steeds dient de afstemming tussen het externe gebeuren (de markten van afnemers en toeleveranciers, de concurrenten, de financieel-economische macro-ontwikkelingen) en de interne processen (de structuur van de organisatie, het personeelsbestand, de interne logistiek, enz.) door het leiderschap te worden gestuurd. Een zodanige integratieve aanpak moet worden geoefend.

Criterium voor een goede Master-opleiding:
De goede programma's zijn dus omvattend, arbeidsintensief, kosten veel tijd. Opportunistische 'vluggertjes' hebben op lange termijn geen positief effect. De Master-programma's realiseren deze balans van hoge tijdskosten en zeer grote baten.

De gespecialiseerde Master-programma's richten zich op een specifiek gebied. Maar ook daar geldt het criterium: de sterke samenhang der onderdelen, verbonden in een totaal systeem dat al het belangrijke op dit specifieke gebied omvat.


Praktijkrelevantie en maatwerk

Zeer goede Master-programma's voldoen aan het criterium, dat ze zeer relevant zijn voor de huidige en latere praktijk van de deelnemers. (Nut!) In het methodisch gebruik van nuttige theorie, van oefeningen en games die relevante praktijksituaties simuleren, in positieve en negatieve voorbeeld-cases, maar vooral in live-cases ingebracht door de deelnemers, en ook in de uitvoering van beperkte opdrachten en complexe projecten in eigen bedrijven en instellingen, onderscheidt de top Masteropleiding zich van de kortere, minder omvattende scholingsprogramma's.

De opleiding moet wetenschappelijk verantwoord zijn, ook nieuwe bedrijfskundige ontwikkelingen komen aan de orde.

Aan maatwerk wordt uiteraard ook ruim aandacht geschonken in de meer specifieke programma's. Maar in alle zeer goede masteropleidingen kan zowel in de zittingen als door middel van huiswerk aan de individuele deelnemers grote aandacht besteed worden. En vaak kan een onmiddellijke toetsing van de relevantie van het geleerde in de praktijk van deelnemers plaats vinden!


Resultaat voor deelnemer en organisatie

Een Master-opleiding stelt zeer zware eisen aan de deelnemer, tijdens de zittingen, in de tussenliggende perioden waarin taken verricht worden, soms zelfs in de voorbereidingsfase.

Het resultaat:
De individuele deelnemer is in staat een indringende analyse van kernproblemen te verrichten en de beste keuzen te maken voor actie. Hij beoefent integraal strategisch leiderschap, eventueel strategisch leiderschap op een gespecialiseerd gebied. Hij bevordert zodoende zijn individuele carriëre.

Voor het bedrijf of de instelling geldt dat, met name als er regelmatig functionarissen vanuit de organisatie deelnemen, de door de individuele deelnemers verworven sterkten geïntegreerd worden in de organisatie. Zodat deze doortrokken wordt van strategisch leiderschap. De zeer goede masteropleidingen leveren aan de deelnemers nut en plezier!

De beslissers bij de bedrijven en instellingen staan voor de uitdaging om het aanbod in de masteropleidingen te vergelijken inzake het nut voor hun managers: in hoeverre levert een bepaalde opleiding wat het bedrijf of de instelling nodig heeft.