Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 9 september 2013
Auteur:
Functie: Directeur
Organisatie: PHOV (Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde)


Nieuwe taak voor Veiligheidskundigen!? Meer aandacht voor beroepsziekten.

Er is onvoldoende aandacht voor beroepsziekten. Gelukkig bestaan er in Nederland zeer veel veiligheidskundigen.

Er is onvoldoende aandacht voor beroepsziekten. Gelukkig bestaan er in Nederland zeer veel veiligheidskundigen, waarvan de meesten goed gevestigd zijn binnen bedrijven. Zij worden serieus genomen en hebben vaak een rol bij de implementatie van maatregelen. Wanneer we er in slagen dit legioen veiligheidskundigen meer in te zetten voor de bestrijding van beroepsziekten en de reductie van risico's die tot uitgestelde gezondheidseffecten leiden, dan is de tendens van steeds meer slachtoffers door beroepsziekten mogelijk in positieve zin om te buigen.

Negatieve effecten van werk

Ingenieur temidden van rokende schoorstenenBeroepsziekten vormen een sluimerende variant binnen de familie van negatieve effecten van werk. 'Acute' bedrijfsongevallen halen in de meeste gevallen de pers wel. Maar ziekte- en sterftegevallen die het gevolg zijn van bijvoorbeeld werken met gevaarlijke stoffen, leiden meestal een verborgen en anoniem bestaan - een enkele rechtszaak daargelaten. Beroepsziekten kunnen meer als sluipmoordenaars worden gezien. Er wordt relatief weinig aandacht geschonken aan langetermijneffecten als gevolg van blootstelling aan arbeidsbelastende factoren. De meeste aandacht gaat zitten in de korte termijneffecten, zoals ongevallen. Soms zelfs onevenredig veel. Vaak worden na zo'n ongeval bovendien onnodig veel en dure maatregelen getroffen, terwijl de kans op herhaling uitzonderlijk klein is. Deze maatregelen worden soms onder druk van emoties en publiciteit genomen. Met hetzelfde geld had veel meer gezondheidswinst behaald kunnen worden door het nemen van maatregelen waarmee negatieve gezondheidseffecten op lange termijn worden voorkómen.

Beroepsziekten zijn ondergeschoven kindjes, maar er is nog hoop. Die hoop heet 'de veiligheidskundige'. Vooral veiligheidskundigen binnen bedrijven worden serieus genomen en hebben vaak een rol bij de implementatie van maatregelen. Zij kunnen een grote rol spelen bij de bestrijding van beroepsziekten en de reductie van risico's. Hopelijk met minder slachtoffers door beroepsziekten als gevolg.

Onevenwichtig verdeelde aandacht

Een kritische blik op de cijfers laat zien dat de grote aandacht voor ongevallen vergeleken met die voor beroepsziekten disproportioneel is. Er zijn in ons land door bedrijfsongevallen jaarlijks 80 dodelijke slachtoffers. Jaarlijks zijn er echter gemiddeld 3.000 gevallen van beroepsziekten met dodelijke afloop. En een veelvoud daarvan van allerlei ziektes en aandoeningen die door het werk worden opgelopen en die de kwaliteit van het leven sterk verminderen. De aandacht lijkt dus onevenredig verdeeld. De - verhoudingsgewijs - geringe aandacht voor beroepsziekten is ook terug te vinden in de aantallen professionele deskundigen die zich richten op het verbeteren van arbeidsomstandigheden. Er zijn momenteel ca. 2.700 veiligheidskundigen die zich in belangrijke mate bezig houden met het voorkómen van directe gezondheidseffecten, zoals ongevallen. Dit terwijl er slechts ca. 550 arbeidshygiënisten zijn, die werken aan het voorkómen van langetermijn gezondheidseffecten. Dit is een verhouding van vijf staat tot een! Bovendien neemt het aantal veiligheidskundigen nog steeds toe, terwijl het aantal arbeidshygiënisten de laatste jaren afneemt.

Onzichtbaar en diffuus

Naast de bekende beroepsziekten - zoals bijvoorbeeld mesothelioom (longvlies- of buikvlieskanker) als gevolg van het werken met asbest of hardhorendheid en doofheid door blootstelling aan te veel en te hard geluid, aandoeningen aan het bewegingsapparaat en psychische aandoeningen - zijn er veel onderbelichte beroepsziekten. Denk aan werknemers die ziek worden door het inademen van fijnstof of mensen die de schildersziekte OPS (organo-psychosyndroom) oplopen. Daarvoor is veel te weinig aandacht. Dat komt doordat de langetermijneffecten langzaam in de tijd ontstaan, soms al wanneer de werknemer een andere baan heeft of gepensioneerd is. De effecten zijn veelal minder 'spectaculair' dan een manifest bedrijfsongeval met direct lichamelijk letsel, bloedverlies en mogelijk ziekenhuisopnames of een abrupte dood. Het leed is er echter niet minder om. Denk hierbij aan doofheid, geheugenverlies, 'dode' vingers door trillingen, ernstige rugklachten, ademhalingsproblemen en longziekten, allergieën, e.d.. Denk daarbij ook aan de ruim 900.000 werknemers die jaarlijks burn-outklachten hebben.

Overlijdensadvertenties

Enige tijd geleden werd een bezoek aan een bedrijf gebracht waar mensen werken met hoge concentraties aan gevaarlijke stoffen. Bij dit bedrijf waren onvoldoende maatregelen getroffen om de blootstelling aan die stoffen beneden bepaalde gezondheidsgrenzen te houden. Aan een prikbord hingen enkele overlijdensadvertenties van ex-werknemers.

Opvallend was dat deze mensen niet oud geworden waren. Bij nader doorzoeken van overlijdensberichten van meer ex-werknemers viel het op dat relatief veel ex-werknemers van dat bedrijf tamelijk jong waren gestorven. Binnen het bedrijf schrok men daar enorm van toen dat duidelijk werd. Dit had men zich nooit gerealiseerd.

Wie houden zich er nu mee bezig?

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid doet niets met beroepsziekten en dat kan ook moeilijk met één bedrijfsarts voor alle 7 miljoen werkenden in Nederland. Men doet zelden tot nooit onderzoek op dit gebied en verwijst naar het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB). Dat heeft echter alleen een registratiefunctie van anonieme meldingen en daarnaast een alerteringsfunctie op beleidsniveau. Daar heeft een individuele werknemer met een beroepsziekte helemaal niets aan. Wat overblijft, is een letselschadeprocedure die kostbaar en langdurig is, en een ongewisse uitkomst kent. Bovendien is dan de relatie met de werkgever blijvend verstoord.

Oproep om het tij te keren

Veiligheidskundigen zitten goed in bedrijven, maar zijn mogelijk wat eenzijdig gericht op directe effecten. Aandacht voor chronische risico's zit nog niet in hun systeem. Daarom een oproep aan veiligheidskundigen om meer dan momenteel het geval is, op uitgestelde gezondheidseffecten te letten en zich hier actief voor in te zetten. Maar dan moeten zij wel meer oog krijgen voor de risico's met uitgestelde effecten en hierin mogelijk een aanvullende opleiding volgen. Voordeel van veiligheidskundigen is dat deze veelal intern binnen de bedrijven zitten, minder wetenschappelijk georiënteerd zijn en heel erg organisatiegericht zijn. Zij bewegen zich gemakkelijk door alle lagen van de organisatie: van werkvloer tot hoogste management, van inkoop en ontwerptafel tot aannemers van bouwprojecten. Veelal hebben zij uitvoerende taken en zijn zij betrokken bij de implementatie van maatregelen. Hierin onderscheiden zij zich enigszins van andere beroepsgroepen zoals bedrijfsartsen en arbeidshygiënisten. Veiligheidskundigen zijn ook met veel: de NVVK kent momenteel ruim 2.700 leden. Veiligheid is een gevestigd instituut binnen de bedrijven en wordt serieus genomen. Wanneer veiligheidskundigen ook meer aandacht gaan besteden aan de langeretermijn gezondheidseffecten, kan mogelijk de stijgende lijn in beroepsziekten worden omgebogen. Er is dus nog hoop.

Bijscholing van veiligheidskundigen

Gelet op het belang van extra aandacht voor langetermijneffecten, is de stichting Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde (PHOV) naast haar al jarenlange bestaande opleiding tot veiligheidskundigen, recent gestart met een nieuwe opleiding arbeidshygiëne. Hierin wordt met name gefocust op het terugdringen van belastende factoren die tot langetermijn gezondheidseffecten kunnen leiden. Voor veiligheidskundigen (zowel middelbaar als hoger veiligheidskundigen) is een aanvullende opleiding tot arbeidshygiënist mogelijk. Daarbij wordt voortgeborduurd op de reeds gevolgde opleiding tot veiligheidskundige en kan met het volgen van enkele specialistische modules het diploma arbeidshygiëne verkregen worden.

Ten slotte een stelling

Het is niet zo dat er teveel geld wordt uitgegeven aan veiligheid en gezondheid (op het werk), maar eerder dat een deel van dit geld veel beter kan worden besteed. Met name in het terugdringen van belastende factoren die op langere termijn negatieve gezondheidseffecten op kunnen leveren. Daarmee valt veel meer te winnen dan met het nemen van overtrokken maatregelen na het plaatsvinden van ongevallen.

De opleiding Hogere Veiligheidskunde (HVK) is op post-hbo-niveau. De opleiding kenmerkt zich door de combinatie van procesveiligheid en arbeidsveiligheid (arbo). Enerzijds wordt veel praktische kennis over deze twee aandachtsgebieden aangereikt, anderzijds wordt de cursisten geleerd meer op systeemniveau te denken. Daarin neemt het kunnen borgen van structurele maatregelen ter vergroting van de arbeidsveiligheid en procesveiligheid, een belangrijke plaats in.
Aansluitend op de (technische) hbo-vooropleiding worden er vaardigheden ontwikkeld m.b.t. strategisch adviseren, rekening houdend met klant- en organisatiekenmerken. De opgedane kennis en vaardigheden vinden hun toepassing in het begeleiden van organisaties naar een werkend en aantoonbaar managementsysteem op het gebied van veiligheid en arbeidsomstandigheden.

Bekijk hier de presentatie van PHOV (Stichting Post Hoger Onderwijs Veiligheidskunde) op Millian.nl.