Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 7 november 2008
Auteur:
Functie: adviseur
Organisatie: Loo van Eck Communicatie


Meer diepgang en effect - De toegevoegde waarde van MBTI in trainingen en opleidingen

Gespreksvaardigheden. Regievoeren. Woordkeus. Belangrijke onderwerpen die centraal staan in een training. Toch is een vaardigheidstraining vaak niet voldoende. Misverstanden of irritaties ontstaan juist vaak door gedrag. Dat gedrag gaat een laagje dieper dan vaardigheden. Een training waarin gedrag centraal staat, heeft dus ook een ander effect. Van 't Loo-Van Eck geeft cursisten in haar trainingen inzicht in hun gedrag door de Myers-Briggs Type Indicator (MBTI). Waar komt MBTI vandaan? Hoe werkt het? En wat levert het cursisten op?

'Goh, nu zie ik in waarom ik me in situatie x zo stoor aan mijn collega. Ik begrijp hem niet: hij verzamelt op een totaal andere manier zijn informatie. Dit inzicht helpt me enorm.' Dit is een kenmerkende reactie van deelnemers na afloop van een training. Ze hebben kennis gemaakt met MBTI.


Waar komt MBTI vandaan?

MBTI is gebaseerd op de theorieën van de Zwitserse psychiater Carl Jung (1875-1961). Katherina Cook Briggs en haar dochter Isabel Briggs Myers verdiepten zich in de theorie van Jung en de verschillen die hij signaleert tussen persoonlijkheidstypen. Deze verschillen geven de menselijke talenten en sterktes aan. Ze beïnvloeden ons gedrag; hoe wij communiceren en met elkaar omgaan. Myers & Briggs maakten het werk van Jung toegankelijk. Ze ontwikkelden een vragenlijst als instrument om personen te kunnen typeren. Daarmee wilden ze een breed publiek inzicht geven in de psychologische typen. Zodat zij verschillen tussen mensen leren waarderen in plaats van veroordelen. Deze vragenlijst (indicator) staat bekend als Myers-Briggs Type Indicator (MBTI). MBTI wordt in de wereld veelvuldig gebruikt (3,5 miljoen indicators per jaar) voor onder andere carrière- en organisatieontwikkeling, teambuilding en management- en leiderschapstrainingen.

De resultaten van de MBTI-test geven inzicht in verschillen tussen mensen. Dit inzicht kan veel misverstanden en communicatiestoornissen wegnemen. Daarom besloten we om MBTI te gebruiken in onze trainingen.


Jung: de mentale processen

Jungs theorie over persoonlijkheidstypen richt zich op twee mentale processen. Aan de ene kant het waarnemen (Perception) en aan de andere kant het oordelen (Judgement).


Waarnemen: informatie verzamelen

Tijdens verkoopgesprekken hoor je de gesprekspartners nog wel eens volledig langs elkaar heen praten, ze maken geen contact. Het resultaat? Niets. Geen offerte, niets verkocht.
Het verschil in de wijze van informatie verzamelen is vaak de oorzaak. Dat proces kan op een Sensing-manier (zintuiglijk) of op een iNtuition-manier (intuïtief, abstract). De mensen met een Sensing-voorkeur nemen informatie op via concrete, tastbare feiten die ze met hun zintuigen waarnemen (horen, zien, voelen, proeven en ruiken). Personen die op een iNtuition-manier informatie verzamelen, richten zich op 'de grote lijn'. Ze zien verbanden, mogelijkheden en patronen.


Oordelen: beslissingen nemen

Judgement heeft te maken met de manier waarop mensen de verzamelde informatie omzetten naar beslissingen. Dit kunnen we doen op twee manieren. Wanneer iemand beslissingen neemt op basis van logica en analyses maakt hij gebruik van zijn Thinking-functie. Bijvoorbeeld: iemand met een voorkeur voor Thinking houdt altijd het resultaat voor ogen. Hij zal niet aarzelen om het slechte nieuws over te brengen, hij onderbouwt zijn boodschap met logische argumenten. Aandachtspunt is om meer gevoel / medeleven te tonen. Zijn waarden en menselijke relaties echter de leidraad bij het nemen van beslissingen? Dan heeft deze persoon een voorkeur voor de Feelingfunctie. Hij krijgt al stress van het idee dat hij een slechtnieuwsgesprek moet voeren.

De voorkeuren voor Sensing of iNtuition (informatie verzamelen) en Thinking of Feeling (beslissingen nemen) geven inzicht in de manier waarop mensen denken en handelen.


De vier attitudes

Behalve mentale processen besteedde Jung ook aandacht aan de grondhouding van personen. Hij beschreef hoe mensen met hun energie omgaan.

Mensen met een voorkeur voor extraversion richten zich op hun omgeving. Ze krijgen energie door hun externe wereld: andere mensen, ervaringen en activiteiten. Personen met deze voorkeur hoor je pratend denken (praten, denken, praten).

Introversion heeft betrekking op mensen die hun energie richten op hun interne wereld van ideeën, gedachten en gevoelens. Deze mensen nemen de tijd voor reflectie en rust. Je merkt het ook: deze mensen geven de voorkeur aan denkend praten (denken, praten, denken).

Begrip van het verschil tussen deze twee voorkeuren is waardevol als je telefoneert. Iemand met een voorkeur voor Extraversion moet je een andere techniek leren om aan de telefoon regie te houden dan iemand met een voorkeur introversion.

Myers en Briggs voegden nog twee attitudes toe. Deze twee houdingen geven aan hoe men omgaat met de buitenwereld. Doet men dat door te oordelen: Judging? Of door waar te nemen: Perceiving? Iemand met een voorkeur voor Judging is erg goed in plannen, organiseren en dingen afmaken. Een deadline die niet gehaald wordt, veroorzaakt bij hem stress. Degene met een voorkeur voor Perceiving houdt van het spontane en flexibele. Hij houdt graag opties open.

Het is prettig om de voorkeur van je collega te kennen. Je begrijpt elkaars behoeften beter en kunt daardoor duidelijke afspraken met elkaar maken over bijvoorbeeld planning.


Acht voorkeuren, zestien typen

De mentale processen (Jung) en de attitudes (Jung en Myers Briggs) geven 4 x 2 persoonlijkheidsvoorkeuren weer.

Extraversion - Introversion

Sensing - iNtuition

Thinking - Feeling
Judging - Perceiving

Ieder mens kan alle acht voorkeursdimensies gebruiken, maar op elke dimensie heeft hij één voorkeur. Bijvoorbeeld: een ENFP (Extraversion, iNtuition, Feeling, Perceiving) haalt zijn energie uit zijn buitenwereld (E), zoekt naar patronen en verbanden (N), baseert zijn beslissingen op persoonlijke waarden (F) en houdt van een flexibel leven waarbij hij alle opties open laat (P). De optelsom van de vier voorkeuren vormt samen het psychologische type. Er zijn zestien typen met ieder hun eigen typedynamiek: de vier voorkeuren vormen één dynamisch geheel.


Een klik of een tik?

Mensen met dezelfde voorkeuren hebben vaak een klik. Een voorbeeld: een ENFP is een vernieuwer. Hij neemt initiatief en zet zich volledig in om een project van de grond te krijgen. Hij wordt gestimuleerd door nieuwe mensen, ideeën en ervaringen. Hij ziet verbanden die anderen niet opmerken. Hij is doorgaans:

  • Nieuwsgierig, creatief en vol verbeelding
  • Energiek, enthousiast en spontaan
  • Warm, vriendelijk en meelevend
  • Behulpzaam en ondersteunend

Twee ENFP's herkennen zichzelf in elkaar en werken waarschijnlijk fijn en gemakkelijk samen. Werkt een ENFP samen met een ISTJ (tegenovergestelde type), dan is de kans op misverstanden en irritaties groot. Tenzij je je eigen en elkaars voorkeuren kent en leert waarderen! Samen bezit je immers alle kwaliteiten en talenten. Begrip van de voorkeuren zorgt ervoor dat je samen het volledige potentieel hebt om iets tot een goed einde te brengen.


Discussiëren, demonstreren, doen

Mensen ontdekken zelf hun voorkeuren. We beginnen met de mentale processen (Sensing - iNtuition en Thinking - Feeling). Daarna ontdekken de deelnemers waar ze hun energie vandaan halen (Extraversion - Introversion) en hoe ze omgaan met de buitenwereld (Judging - Perceiving). Door oefeningen, discussie en eigen materiaal (bijvoorbeeld opgenomen gesprekken of presentaties) krijgen de deelnemers inzicht. Wanneer ze zich bewust zijn van hun voorkeur, koppelen we dit aan de vaardigheid die ze graag willen leren. Zo hebben we voor een grote verzekeraar de callcentermedewerkers getraind. Ze wilden een telefoneertraining die verder gaat dan alleen vaardigheden. MBTI en telefoneren bood uitkomst. Zo gaf een van de deelnemers met een voorkeur voor Introversion aan: 'Ik had altijd moeite met mensen die zo veel praten aan de telefoon. Ik raakte vaak de draad kwijt. Nu ik mijn eigen voorkeur ken, kan ik de ander beter plaatsen én weet ik wat ik moet doen om de regie te houden.'


Teamtype of organisatietype

Een teamtype is de optelsom van alle persoonlijkheidstypen in een team (of organisatie). Behalve voor individuen biedt MBTI ook interessante inzichten voor teams en zelfs voor organisaties. Zo kreeg een MT vanuit haar organisatie te horen dat zij weifelend overkwam. Dit bleek uit een intern onderzoek. Na de MBTI-teamanalyse bleek dat drie van de vier MT-leden een voorkeur hadden voor Feeling. Drie van de vier directieleden had moeite om zwaar weer aan te kondigen en vond het moeilijk daar adequate beslissingen op te nemen...

Ook onderling was er frictie in het MT. Men stoorde zich onbewust aan elkaars voorkeuren. De teamanalyse leidde tot onderling begrip. Het MT heeft haar verantwoordelijkheden opnieuw verdeeld en maakt nu optimaal gebruik van elkaars sterke punten. Dit sluit precies aan bij wat Van 't Loo-Van Eck wil: mensen en organisatie inspireren om hun communicatie te verhelderen zodat ze uitstralen wie ze zijn!

Bekijk hier de presentatie van Loo van Eck Communicatie op Millian.nl.