Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 6 november 2013
Auteur:
Organisatie: NSOB


Masteropleidingen en de Publieke Sector: Langs nieuwe kaders naar vernieuwd inzicht

Welke opleidingen zijn er en hoe maak je een keuze voor een masteropleiding in de publieke sector?

Voor professionals uit de publieke sector is de keuze van een juiste opleiding lastig, enerzijds vanwege het overweldigende aanbod en anderzijds door de ongelijksoortigheid ervan. In dit handboek treft u een gevarieerd aanbod aan. Voor een passende keuze is beantwoording van twee vragen noodzakelijk: 'hoe bijzonder is de publieke sector eigenlijk' en daarop volgend 'welke opleiding is passend voor de professionals die in of rondom de publieke sector werkzaam zijn?' Naast beantwoording van deze vragen zullen we ook proberen de lezer aangrijpingspunten te bieden om een eigen antwoord op beide vragen te formuleren en zo meer helderheid te geven te midden van het brede en rijk geschakeerde spectrum van opleidingsmogelijkheden.

prof. dr. P.H.A. Frissen
prof. dr. P.H.A. Frissen (frissen@nsob.nl) is bestuursvoorzitter en decaan van de NSOB (o.a. MPA), hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg, lid van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling en bestuurskundig adviseur.
prof. dr. M.J.W. van Twist
prof. dr. M.J.W. van Twist (twist@nsob.nl) is decaan en bestuurder van de NSOB, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, en collegelid in buitengewone dienst van de Algemene Rekenkamer.
dr. M. van der Steen
dr. M. van der Steen (steen@nsob.nl) is co-decaan en directeur van de Denktank van de NSOB.

Een publieke sector in beweging

Hoe bijzonder is de publieke sector?

Het is onze diepe overtuiging dat de publieke sector wezenlijk anders is dan de private sector: the public and private sector are fundamentally alike, on all irrelevant aspects. Niet de eigen kosten en baten staan centraal, maar de vertegenwoordiging van maatschappelijke waarden is in het geding. Een complicerende, maar structurele factor hierbij is dat de publieke sector sterk in beweging is en op zoek naar de grenzen, kerntaken en de richting van de publieke sector. Het zijn pogingen tot democratische vernieuwing op alle niveaus. Het geeft de publieke sector een bijzonder soort dynamiek, die gepaard gaat met intens publiek debat.
Naast deze ontwikkelingen is een aantal grote organisatieveranderingen gaande, gericht op meer integraal optreden, efficiënter werken en meer effectief optreden. Daarnaast zijn er verschillende ingrijpende administratieve operaties opgestart, of recent afgerond. Ook zijn er actuele 'nieuwe' thema's, zoals integriteit en naleving. Verder is er sprake van een ontwikkeling richting een andere managementstijl, waarbij de 'mens achter de manager' meer ruimte krijgt en de horizontale mobiliteit in het topmanagement van en tussen publieke organisaties sterk toeneemt.
Dit alles is te plaatsen in een bredere ontwikkeling, waarin de publieke sector op zoek is naar nieuwe verbindingen met een samenleving die in beroering is. De publieke sector moet enerzijds meebewegen maar anderzijds ook sturing geven en zelfs op momenten weerstand bieden. Het eigen karakter van de publieke sector is derhalve evident.

Groeien in een veranderende context

Hoe passend moet een opleiding zijn?

Wanneer het uitgangspunt is dat publieke organisaties bijzondere organisaties zijn, met eigen doelstellingen, gebonden aan eigen normen, die zich daardoor wezenlijk onderscheiden van marktorganisaties, dan dient een Masteropleiding voor de publieke sector juist uitgebreid aandacht te besteden aan deze unieke karakteristieken. De aard van de publieke sector vraagt daarom om een specifiek opleidingsaanbod. Persoonlijke ontwikkeling van publieke professionals is van groot belang en dient altijd in het teken te staan van het effectief verstaan en intelligent reageren op uitzonderlijk ingewikkelde maatschappelijke vraagstukken. Bijzonder is dat daarbij de legitimiteit van de overheid als democratische institutie altijd aan de orde is. Dit vergt een bijzonder soort Masteropleiding, toegespitst op die eigenheid van de publieke sector.

Deelnemers ontwikkelen zich van specialist tot generalist, leren conceptueel te denken en kunnen zich mede hierdoor snel inwerken in nieuwe onderwerpen. Ze moeten bestuurlijke processen kunnen doorgronden en hierin beter functioneren. Zo moet men niet alleen 'iets' leren: deelnemers veranderen en ontwikkelen zich. Een top-Masteropleiding is in die zin geen cursus, maar werkt vormend, een voorwaarde voor een passende opleiding.

Aangrijpingspunten voor een passende opleiding

Competenties voor top-professionals

De publieke top-professionals van nu en straks zullen enerzijds in persoonlijk opzicht robuust en reflectief zijn en anderzijds in inhoudelijk opzicht 'bij' en 'boven' de grote vraagstukken moeten staan waar de publieke sector zich voor gesteld ziet. Hierbij hoort dat zij kunnen redeneren met gedegen kennis van de manieren waarop in binnen- en buitenland al wordt gewerkt. Daarnaast is het van groot belang dat de publieke professionals zich realiseren dat de eigen organisatie niet het centrum van de wereld is en dat er andere werelden zijn waarmee de deelnemers indringend moeten kennismaken. Te denken valt aan de wereld van uitvoering en toezicht, de wereld van 'multi-level governance' (zowel subnationaal en supranationaal) en de wereld buiten het openbaar bestuur, burgers en bedrijven, de maatschappelijke omgeving.
Vanuit deze veronderstellingen dienen publieke professionals te beschikken over inzicht in en kennis van de beginselen van enkele belangrijke ondersteunende academische disciplines, zoals het recht en economische wetenschap.

Vereisten voor een leeromgeving

Een onderscheidend criterium om de keuze voor een opleidingsinstituut op te baseren, is het didactisch concept van het leertraject. Het programma moet gevuld worden met topdocenten, wetenschappers uit binnen- en buitenland met een uitzonderlijke pedagogische onderlegdheid en 'reflective practioners' met jarenlange ervaring in de publieke sector. Daarbij moet het individu en diens leerbehoefte in de leeromgeving centraal staan, maar staat het individu zeker niet alleen. Interactie en reflectie met anderen, die in gelijksoortige leersituaties verkeren is daarom noodzakelijk.

Verscheidenheid is hierbij een deugd, omdat het gaat om de verrijking van de perspectieven. Niet het programma-aanbod, maar de groep bepaalt het uiteindelijke resultaat. Bovendien is binnen het didactisch concept een visie op de verbinding tussen theoretische kennis, praktische kennis en de eigen praktijkervaring van deelnemers noodzakelijk. Deze verschillende soorten kennis, expertise en ervaring zijn niet vanzelfsprekend synergetisch. Hiertoe zijn werkvormen nodig, die verder gaan dan af en toe een werkcollege of periodiek een toepassingsdag.
Als derde aspect dient er nog een op het eerste gezicht wat vreemde spanning aan de orde te zijn. Een intensief leertraject moet spannend zijn. Het moet op momenten 'botsen' met wat deelnemers voor waar aannemen, met datgene waarbij ze zich gemakkelijk voelen. We koppelen dit, wat demagogisch, aan een uitspraak van Mario Andretti: "if you think you are in control, you are not driving fast enough". Als het leerproces deelnemers gemakkelijk afgaat, dan is dat een teken dat het niet grondig genoeg is. We benoemen dit als het verschil tussen kennis stapelen en kennis verbinden.

Selectie en het probleem van de studiegids

Als u als lezer bovenstaande serieus neemt, dan moet de conclusie zijn dat het voor professionals, die zich oriënteren op het volgen van een masteropleiding, nauwelijks mogelijk is om dat op basis van alleen de studiegids te doen. Dit is een goede tool bij een eerste selectie. Het vervolg van uw zoektocht zal nog een stap dieper moeten gaan. U kunt bijvoorbeeld bij verschillende opleidingen die u interessant en passend lijken, de voorlichtingsdagen bijwonen of het studiemateriaal en de programma's inzien. Gesprekken met docenten, decanen en ouddeelnemers blijken vaak heel verhelderend te zijn. De mate waarin het opleidingsinstituut in staat is u te woord te staan en te ondersteunen in uw zoekproces is al veelbetekenend voor de opleiding die u te wachten staat. Wij wensen u veel succes met uw zoektocht!

De Nederlandse School voor Openbaar Bestuur biedt meerdere masteropleidingen aan, zoals de Master of Public Administration, Master of Strategic Urban Studies en Metropool. Deze staan vermeld op www.nsob.nl.

Bekijk hier de presentatie van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur op Millian.nl.