Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 12 april 2005
Auteur:
Functie: Directeur Training en Opleiding
Organisatie: Schouten & Nelissen


Je hoeft niet alles te kunnen

Wat zijn persoonlijke vaardigheden? Hoe persoonlijk zijn ze? Wat is er wel en wat niet te ontwikkelen? En hoe doe je dat op een manier die bij je past?

Het inzichtelijk maken van een muziekstuk is in zekere mate analoog aan zelfmanagement en persoonlijke ontwikkelingJe kunt je persoonlijke effectiviteit op zeer veel en zeer uiteenlopende manieren vergroten - het grote aantal trainingen in dit handboek illustreert dat bij uitstek. Het ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden is één van de manieren. Maar wat zijn persoonlijke vaardigheden? Hoe persoonlijk zijn ze? Wat is er wel en wat niet te ontwikkelen? En hoe doe je dat op een manier die bij je past?


Congruentie

Persoonlijke effectiviteit heeft veel - zo niet alles - te maken met wat wel omschreven wordt als de congruentie, de overeenstemming tussen de binnen- en buitenkant van een persoon. Je kunt het ook omschrijven als: goed in je vel zitten. Je bent effectief als je je eigen keuzes durft te maken. Autonome keuzes, die niet ongunstig beïnvloed worden door gevoelens van stress, door angsten, door ideeën over 'hoe dingen horen' en 'wat anderen verwachten'. Als je je vrij voelt om te handelen naar eigen inzicht, verhoog je de effectiviteit van je handelen. Want wie achter zijn of haar keuzes kan staan, is overtuigend, kan beter inspelen op reacties van anderen. Want jij stáát voor wat je doet, je doet wat je vindt en wat je wilt.


Persoonlijkheid

Hoe passen persoonlijke vaardigheden in dat verhaal? Wie werkt, neemt zijn of haar persoonlijkheid met zich mee. Soms is dat een pre, maar er zijn ook momenten dat die persoonlijkheid remmend werkt. Want wie je bent, bepaalt voor een groot deel wat je doet, maar ook wat je laat. Wat je durft en wat je uit de weg gaat. Wat je ziet of merkt en wat volledig aan je voorbij gaat - totdat je er door een ander op gewezen wordt.

Die persoonlijkheid, dat is de basis, daar moet je het mee doen - for better or for worse. Maar je hoeft het daar niet bij te laten. Zonder je persoonlijkheid geweld aan te doen, kun je toch je persoonlijke vaardigheden ontwikkelen en op die manier je persoonlijke effectiviteit vergroten.


Vaardigheden

De opvattingen over wat vaardigheden zijn, lopen uiteen. Voor een deel is het helder: omgaan met Excel is een vaardigheid. Projectmanagement volgens methode X idem dito. Maar zeker bij persoonlijke vaardigheden - zoals timemanagement, persoonlijk management, assertiviteit, beïnvloeding, conflicthantering - gaat het vaak om meer dan het aanleren van tips en tools, methodes en slimmigheidjes. Dan gaat het veeleer om gedragsontwikkeling. Want als timemanagement, om maar een voorbeeld te noemen, slechts een kwestie is van een aantal regels volgen, waarom dóe je het dan alsmaar niet? Dat heeft iets met jezelf te maken. En dan raakt het ontwikkelen van vaardigheden alweer meer aan zelfreflectie, aan het inzicht krijgen in je eigen drijfveren, aan weten wat je valkuilen zijn en hoe je daarmee om kunt gaan, aan slimmer omgaan met jezelf.


Competenties

Het is in dit verband veelzeggend dat er tegenwoordig steeds vaker wordt gesproken over het ontwikkelen van competenties. Want met die term worden niet alleen vaardigheden aangeduid, maar ook capaciteiten en attitudes. Competenties zijn de kwaliteiten die iemand, los van alle vakkennis, in huis moet hebben om een functie naar behoren te kunnen vervullen. Voorbeelden van competenties zijn: plannen en organiseren, initiatief nemen, tact, samenwerken, luisteren, confronteren, volhouden.

Ook competenties zijn te ontwikkelen, zij het niet onbegrensd. Naarmate een competentie meer te maken heeft met je attitude, misschien kunnen we zelfs zeggen: met je persoonlijkheid, is er minder te ontwikkelen. Om een voorbeeld te geven: zaken als omgevingsbewustheid, incasseringsvermogen of flexibiliteit zijn minder makkelijk eigen te maken dan een competentie als schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid.


Gedragsontwikkeling

Op dit punt in mijn verhaal lijkt het me goed om een paar dingen duidelijk te stellen. Om te beginnen denk ik dat het werkelijk, dus blijvend ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden altijd een kwestie is van gedragsontwikkeling. Dat heeft twee belangrijke consequenties. Ten eerste: om je gedrag te kúnnen ontwikkelen, moet je op z'n minst openstaan voor kritiek en bij voorkeur ook in staat zijn tot zelfkritiek. Zelfmanagement is de basis voor gedragsontwikkeling. Dat wil zeggen: je moet min of meer objectief naar jezelf kunnen kijken om jezelf te kunnen beoordelen en bij te sturen. Overigens: als je tot het inzicht komt dat je zelf niet je beste beoordelaar bent, dan kan het van goed zelfmanagement getuigen om een ander te vragen om je van tijd tot tijd of in bepaalde situaties te beoordelen.


Wel of niet trainen?

Een tweede consequentie is deze: wil er sprake zijn van een blijvende ontwikkeling, dan is het volgen van een training niet altijd de beste en eigenlijk nooit de enige weg. Je kunt je ook heel goed ontwikkelen door met iemand mee te lopen, door jezelf te laten begeleiden door een mentor of coach (dat kan ook een collega zijn) of door anderen vaker en / of gerichter om feedback te vragen. Dat kun je doen als vervolg op en soms zelfs in plaats van een training.

Sowieso is gedragsontwikkeling iets van de langere termijn.Van veel doen, veel oefenen en je langzaamaan iets eigen maken wat tot dan toe niet eigen was. Ook als je die weg wél begint met een training, zul je ervoor moeten zorgen dat je tijdens en na die training het geleerde ook steeds opnieuw in de praktijk kunt brengen. Betrek je werkomgeving dus bij wat je aan het doen bent. Zoek situaties en personen op die je vooruit kunnen helpen - anders is een training in feite weggegooid geld.


Eigen keuzes

Juist in deze tijd is persoonlijke effectiviteit, van stevig in je schoenen staan van groot belang. In je werk, maar ook daarbuiten. In werksituaties is minder sprake van een duidelijke en vaststaande hiërarchie, werkomgevingen en functies veranderen, technologieën ontwikkelen zich en beïnvloeden het werk, inspelen op de markt en op wensen van klanten is steeds belangrijker. Veel werknemers van nu moeten zich voortdurend openstellen voor nieuwe informatie en ontwikkelingen in hun werk. En dan is er nog de privé-sfeer, waarin zijzelf en anderen ook van alles kunnen en willen en moeten. Kortom: als werknemer van nu word je meer en meer teruggeworpen op jezelf, moet je zelf je prioriteiten stellen, zelf het voortouw nemen bij het maken van persoonlijke ontwikkel- en opleidingsplannen, zelf je keuzes maken en verdedigen. Eigen, autonome, vrije keuzes - zie het begin van mijn verhaal.


Persoonlijke ontwikkeling

Er moet dus nogal wat, zo lijkt het.Maar daar zit de adder onder het gras. Want weliswaar wordt er veel van je gevraagd als mens en werknemer - ik doe even alsof die twee te scheiden zijn -, je kúnt gewoonweg niet alles. Persoonlijke effectiviteit is dus niet: het aanleren van allerlei vaardigheden, maar: het ontwikkelen van die vaardigheden die bij je passen. Effectief is: datgene doen waar je gezond bij blijft. Ook in dat verband biedt gedragsontwikkeling, slimmer omgaan met je eigen mogelijkheden en zwakheden, een gezonder perspectief dan het aanleren van tips en toolsvaardigheden, waarbij je gemakkelijker voorbij kunt gaan aan de vraag: past het bij je, kun je wat je zegt ook écht waarmaken?

Het versterken van je persoonlijke effectiviteit, dat mag intussen duidelijk zijn, heeft dus niet uitsluitend te maken met loopbaanontwikkeling, maar zeker ook met persoonlijke ontwikkeling. Ook die twee zijn niet te scheiden: persoonlijke ontwikkeling is dé basis voor een effectief werkzaam leven. Want zoals gezegd: wie werkt, neemt zijn of haar persoonlijkheid met zich mee. Elke dag weer, in iedere werkomgeving.

Aandachtspunten bij het selecteren van een opleiding of training persoonlijke vaardigheden:

  • Wanneer je het ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden ziet als een vorm van gedragsontwikkeling, is het zinvol om een aanbieder te selecteren met kennis van en ervaring op het gebied van de toegepaste psychologie. Daarbinnen zijn verschillende benaderingen mogelijk. Laat je goed voorlichten, vraag naar erkende methoden en interventies.
  • Wat heb je nu wérkelijk nodig? Misschien een training, misschien iets anders. Kies voor een bureau dat werk maakt van de intake en dat ook durft te zeggen: een training is (op dit moment) niet het meest passend.
  • Het heeft weinig zin om trainingen of opleidingen te volgen voor situaties die misschien ooit aan de orde kunnen komen. Kies voor een training die dichtbij je eigen werksituatie staat, zodat je ook direct het geleerde in de praktijk kunt brengen.
  • Onderzoek wat aanbieders eraan doen om het geleerde te laten beklijven én om het effect van je training van tijd tot tijd te meten. Let op de spreiding in de tijd van verschillende trainingsonderdelen; de mogelijkheid om je leidinggevende bij je ontwikkeling te betrekken; het aanbod in nazorg, nascholing, intervisiegroepjes en dergelijke; worden er portfolio's aangelegd met 'bewijsstukken' van wat je gedaan en geleerd hebt; wat wordt er aangeboden aan instrumenten om jezelf van tijd tot tijd (tussentijds en na afloop) te kunnen 'meten' in je ontwikkeling.
  • Trends van nu zijn bijvoorbeeld competentiemanagement en teleleren of e-learning. Ga na wat een aanbieder daaronder ver staat, hoe dat in de praktijk gebracht wordt. Wat betreft teleleren: enkele bureaus experimenteren daarmee, waarbij ze het vooral inzetten ter ondersteuning van de gewenste gedragsontwikkeling. Het kan de moeite zijn om daarop te selecteren. Zij het dat gedragsontwikkeling nooit alléén op afstand tot stand kan komen. Experimenteer dus gerust mee met je aan bieder, zolang teleleren een aanvullende voorziening is en geen vervangende.
Bekijk hier de presentatie van het Schouten & Nelissen op Millian.nl.