Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 11 april 2005
Auteur:
Functie: Consultant
Organisatie: Consultant training en adviesgroep Hogeschool Windesheim Zwolle


Integratie van post-hbo in management development trajecten

Wat is voor de medewerkers de betekenis van post-hbo voor het MD-beleid? Voorwaarden en kenmerken van een trend besproken. Post-hbo's kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan management development (MD-)trajecten binnen organisaties. Een groeiend aantal bedrijven kiest dan ook voor integratie van deze opleidingen in MD-trajecten.

Medewerker en bedrijf kunnen duidelijke redenen hebben om te kiezen voor post-hbo Het eerste is de kwaliteit van de opleiding. Post-hbo wordt steeds populairder bij hbo-opgeleiden en de organisaties waar zij werken. Post-hbo trajecten leveren de bagage die nodig is voor nieuwe managementfuncties en dragen ook bij aan organisatieverandering en cultuurvernieuwing.

Een tweede belangrijk punt is dat post-hbo gecertificeerd is. Hierdoor is de klant verzekerd van de kwaliteit van het opleidingsprogramma. Niet alleen het bedrijf heeft er wat aan, maar de medewerker ook. Ten derde is er de toegenomen flexibiliteit van het opleidingsprogramma. Een belangrijk motief voor organisaties om MD-programma's af te stemmen op post-hbo's is de mogelijkheid om gebruik te maken van een combinatie van gestandaardiseerde programma's én maatwerktrajecten. Binnen post-hbo's kunnen organisaties eigen accenten leggen en vraagstukken inbrengen. Dit versterkt de flexibiliteit van de opleidingsprogramma's. Steeds meer organisaties kiezen dan ook voor een 'eigen' hogeschool voor hun opleidingstrajecten.

MD-beleid is afgeleid van het strategisch beleid van een organisatie. Het is zowel gericht op het voorzien in voldoende gekwalificeerd personeel in de toekomst, als op het op peil houden en ontwikkelen van competenties. Een MD-programma kent diverse ingrediënten, zoals opleiding en training, jobrotation, werkstages en detacheringen. Werken en leren zijn direct aan elkaar gekoppeld. De competentie om te leren, zowel van individuele medewerkers als van organisaties, is van doorslaggevende strategische betekenis. De meeste post-hbo's leggen traditioneel de nadruk op verdieping van kennis. Maar ook verbreding is noodzakelijk. Organisaties krijgen immers steeds meer behoefte aan generalisten, met een brede scoop en zelfkennis, die bereid zijn om te leren en af te leren en anderen te coachen. Managementskills en attitudevorming nemen een vooraanstaande plaats in binnen de huidige curricula van post-hbo's en zijn de uiteindelijke succesfactoren voor het realiseren van organisatieveranderingen en het ontwikkelen van een nieuwe managementstijl. Post-hbo's bestaan uit modules die niet in een van tevoren vastgestelde volgorde dienen te worden doorlopen en die leiden tot het getuigschrift. Hierdoor zijn ze flexibel in te passen in MD-trajecten en kunnen bijvoorbeeld opleidingsstromen voor bepaalde categorieën medewerkers worden ontwikkeld. Organisaties kunnen ook praktische belangen hebben bij de inschakeling van post-hbo's in MD-trajecten. Het voorkomt dat per leerdoel en per traject moet worden gezocht naar een geschikt opleidingsaanbod. Er ontstaat een intensieve samenwerkingsrelatie met een 'eigen hogeschool'.


Voorbeeld 1 (vanuit het MD-beleid)

Een MD-traject voor bedrijfseconomische medewerkers (met een HEAO-BE vooropleiding) op het bedrijfsbureau van een industrieel bedrijf. Het MD-beleid is er voor iedere medewerker bijvoorbeeld op gericht dat zij een aantal algemene en specifieke competenties verwerven. De algemene basisvaardigheden zijn: kunnen onderhandelen, coachen, vergaderen, omgaan met conflicten en het goed mondeling kunnen presenteren. Het opleidingsinstituut maakt deze modules op maat, samen met de organisatie. Het gebruikt cases en simulaties uit de eigen organisatie. Dit kunnen basismodules zijn van een groot aantal post-hbo's. Vervolgens worden de bedrijfseconomische medewerkers in een verdiepingstraject geplaatst, waarin modules als projectmanagement, kwaliteitsmanagement, personeelsmanagement, strategisch management en financieel management een belangrijke plaats kunnen innemen. Dit kan het kerntraject zijn van een bepaalde post-hbo's. Verdere verdieping kan plaatsvinden door aanbieding van multidisciplinaire maatwerktrajecten, waarin medewerkers gericht aan de slag gaan met praktijkcases. Opleiding en organisatie werken hierbij samen.


Voorbeeld 2 (vanuit de medewerker)

Een HTS werktuigbouwkunde wil hoofd technische dienst worden binnen een algemeen ziekenhuis. De mogelijkheden zijn afhankelijk van het MD-beleid binnen het bedrijf. De kandidaat kan een post-hbo hoger management of bedrijfskunde volgen. Hij kan ook een MD-traject volgen, waarvan een post-hbo bedrijfskunde (speciaal voor ingenieurs) onderdeel uitmaakt. Of hij volgt een MD-traject waarin hij algemene vaardigheden in breed samengestelde groepen traint, afgewisseld met specifiekere post-hbo modules, zoals projectmanagement, financieel management of marketing.


Voorbeeld 3: maatwerk / verdiepingstraject

Een reclasseringsinstelling komt met een vraag naar een post-hbo psychopathologie voor hbo maatschappelijk werkenden en wil daarbij vrijstellingen voor de voortgezette opleiding voor maatschappelijk werkenden. De organisatie vraagt om maatwerk, toegespitst op reclasseringsmedewerkers met sociaal psychiatrisch werk in hun takenpakket. In nauwe samenwerking tussen de organisatie en het opleidingsinstituut ontstaat een opleidingsprogramma op maat, toegespitst op het kunnen observeren en beschrijven van cliënten met psychopathologisch gedrag.
Organisaties die bestaande post-hbo's integreren in MD-trajecten zullen met een aantal voorwaarden aan de organisatie en aan het opleidingsinstituut rekening moeten houden. Post-hbo's zijn voor iedere organisatie interessante investeringen in menselijk kapitaal, voorzover ze zijn geontegreerd in hun strategisch beleid. De opkomst van de lerende organisatie onderstreept dat naast aandacht voor vakinhoudelijke onderdelen ook aandacht dient uit te gaan naar het volledig leren benutten van de eigen kwaliteiten. Organisaties moeten voorwaarden creëren om te kunnen leren en kennis te kunnen toepassen in de praktijk. Transferbevorderende maatregelen zijn essentieel voor de integratie van nieuwe competenties binnen een organisatie. Het management stimuleert initiatieven, schept ruimte om te experimenteren, zorgt voor de nodige tolerantie voor het maken van fouten, biedt ondersteuning en coacht. Verder moet de onderneming bereid zijn tot samenwerking met het opleidingsinstituut in het gehele traject van de opleiding. Dit betekent dat managers worden ingeschakeld bij de ontwikkeling van programmaonderdelen van de post-hbo.


Op opleidingsniveau

De toegenomen vraag naar gecertificeerde opleidingen vormt voor universiteiten en hogescholen de uitdaging om de opleidingsprogramma's af te stemmen op wat zich binnen organisaties afspeelt, vraaggericht dus. Dit vergt van opleidingsinstituten adviesvaardigheden bij opleidingsvraagstukken, vaardigheden in het samen ontwikkelen en uitvoeren van opleidingsonderdelen en het adviseren en evalueren van het opleidingsrendement. Volwassen professionals leren vooral door reflectie van theorie aan de praktijk. Dit vraagt om een specifieke didactische aanpak. De opleider brengt niet alleen kennis over, maar kan vooral ook inzoomen naar de beroepspraktijk van de cursisten en uitzoomen naar een abstracter kennisniveau. Kennis van en ervaring in het bedrijfsleven, ondernemerschap, opleidingskundige advieskwaliteiten, flexibiliteit en klantgerichtheid blijken - in combinatie met vakinhoudelijke kennis - de kritische succesfactoren van opleiders van post-hbo's.


Tot slot

Een belangrijke valkuil is dat de organisatie de opleidingsvragen afstemt op het aanbod aan post-hbo's in plaats van andersom. Integratie van post-hbo's in MD-trajecten betekent dat organisaties eerst goed moeten weten wat ze zelf willen. Pas wanneer bekend is over welke kwaliteiten medewerkers moeten beschikken, kunnen ze gericht kiezen voor het opleidingsprogramma. In veel situaties gebeurt het andersom. MD-functionarissen beoordelen het opleidingsaanbod en sturen vervolgens een groep medewerkers naar de beste opleiding. Ook de medewerkers zelf geven aan dat zij een bepaalde post-hbo willen volgen. De verleiding is groot om vanuit het aanbod het MD-traject bij te stellen in de richting van het pasklare aanbod. Om de afstemming op de MD-trajecten te optimaliseren is het noodzakelijk het opleidingsaanbod te toetsen aan het MD-beleid en in een vroeg stadium in samenwerking met het opleidingsinstituut het aanbod zodanig bij te stellen dat er een goede samenhang ontstaat met het MD-traject.