Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 12 april 2018
Auteur:
Functie: directeur
Organisatie: Erasmus School of Accounting and Assurance (ESAA)


De moderne bedrijfseconoom blijft zich ontwikkelen

Ontwikkelingen in de maatschappij zijn direct van invloed op het werk van de bedrijfseconoom. Er is steeds meer data, kennis en informatie beschikbaar en vraagstukken als duurzaamheid en groei vragen om een ethische benadering. Volgens prof. dr. Harry R. Commandeur, directeur van Erasmus School of Accounting & Assurance, is het voor een goede bedrijfseconoom essentieel om deze zaken te kunnen analyseren.

Wat is een goede bedrijfseconoom?

De bedrijfseconoom heeft van oudsher één functie: het doorvoeren van de bedrijfseconomische rationaliteit. Dat gaat om het optimaal inzetten van middelen, en verspilling daarvan tegen te gaan. Deze rationaliteit wordt bedrijfseconomisch ingevuld via Accounting, Finance, Marketing en Organisatie en tegenwoordig ook 'data-, informatie- en kennismanagement'. Beheersing van dit laatste onderdeel maakt de huidige bedrijfseconoom tot een goede bedrijfseconoom. Deze onderdelen dienen in onderlinge samenhang te staan. Op die manier heeft de bedrijfseconoom, net als de bedrijfskundige, goede papieren om het management bij een organisatie te vervullen.

Wat is precies het belang van data-analyse?

Door de beschikbaarheid van veel meer, veel preciezere en veel grotere databases met gegevens is een nieuwe situatie ontstaan. De vraag naar informatie van grote kwaliteit en relevantie blijft echter bestaan. Bovendien zijn er meer communicatieniveaus (machine-machine, machine-mens, mens-mens) bijgekomen, wat het geheel ook complexer maakt. We kennen de paradox van Robert Solow: Meer uitgaven aan ICT zijn vanaf een bepaald punt gecorreleerd met een lagere productiviteit. De bedrijfseconoom heeft hier de kans om zich te bewijzen, en onzekerheid om te zetten in onderbouwde schattingen aangaande geld, tijd en risico van projecten. Degene die dat kan, is volgens mij altijd bruikbaar in het bedrijfsleven. Ik ben ook van de contingentiebenadering: er is geen algemeen geldende wet, maar alles moet in de context gezien worden. De menselijke kant is ook een stuk belangrijker geworden, en dan is ethiek essentieel. Vroeg of laat moet je toch een keer de vraag over 'goed en kwaad' beantwoorden. Bedrijfseconomie is normatief!

Met welke ethische kwesties heeft een bedrijfseconoom te maken?

De economie is aan het veranderen. Dat het niet alleen over geld verdienen gaat wordt steeds duidelijker. Economie is een mens-en-maatschappijwetenschap. Economisch perspectief is ruimer dan geld verdienen en risico's in kaart brengen. Door de mens meer centraal te stellen zou je weleens een ander stukje bedrijfseconomie kunnen gaan ontwikkelen. De moderne bedrijfseconoom vraagt zich af: Wat zijn de waarden van mij als leidinggevende en van de organisatie waarvoor ik werk? De waarden van de organisatie bepalen uiteindelijk wat je wilt nastreven. De huidige economie vraagt naast analyse van data, informatie en kennis ook om een ethische benadering van vraagstukken zoals duurzaamheid en groei. Een bedrijfseconoom heeft de benodigde gereedschappen om deze redelijk te kunnen analyseren.

Hoe kun je je ontwikkelen tot moderne bedrijfseconoom in de praktijk?

De ervaring leert dat holisme een goed, belangrijk element voor een visie is. Het is echter zo dat iemand op de arbeidsmarkt de eerste jaren vooral aangespoord wordt om vakkennis te leren, niet om zich te verbreden. Hij krijgt vaak hele smalle taken toegewezen. En hij heeft het nadeel dat de bedrijfskundigen al breed onderlegd zijn. Wanneer de bedrijfseconoom doorgroeit naar hogere functies, zien we dat het holistische ideaal belangrijk wordt. Dan is het uitermate prettig als hij al brede vorming heeft gehad tijdens zijn opleiding. De specifieke vakkennis is natuurlijk gewoon nodig en daar moet tijd in geïnvesteerd worden, want hij moet goed zijn in zijn vak. Bij doorgroei naar het managementniveau moet echter ook het gereedschap aanwezig zijn om mee te denken over de visie van een organisatie. Overspecialisatie loont daarbij niet. Er wordt tegenwoordig veel meer doorgevraagd over de plaats die de leidinggevende zichzelf ziet innemen. 'Waar sta je nou eigenlijk voor?' Je kan niet zomaar meer doorverwijzen naar andere afdelingen in een organisatie. Er wordt verwacht dat je een standpunt hebt en dat weet te rechtvaardigen.

Wat is de waarde van een ethisch kompas voor de bedrijfseconoom?

De economie staat voor een drietal grote uitdagingen: globalisering, technologische ontwikkeling en onvoorspelbaar overheidsgedrag. Daarbij is het belangrijk dat het ethisch kompas van de bedrijfseconoom niet in de door de overheid opstelde wet ligt, maar van binnen zit. Dan worden er fundamentele keuzes gemaakt over na te streven doelen, en dat is niet altijd maximale winst. Winst als doel klinkt misschien leuk op de korte termijn, maar doet je niet op de lange termijn overleven. Het is bijvoorbeeld heel zeldzaam dat bedrijven genoegen nemen met een winstmarge van bijvoorbeeld 10%, en alle overige winst aan verdere stakeholders over-laten door bijvoorbeeld loonsverhogingen, belastingafdracht of prijsverlagingen.

Waarom gaat het mis als een bedrijf ethiek niet meeneemt in beleid?

We zien bijvoorbeeld dat het heel winstgevend is om accounting én belasting én HRM/ICT én juridisch advies vanuit een en dezelfde onderneming te leveren. Wanneer je je echter niet afvraagt wat het 'goede' is om te doen, en alleen de wet als maatstaf neemt, loop je het risico op intern inconsistente adviezen, en ben je intrinsiek kwetsbaar op het gebied van 'license to operate'. Alleen zekerheden zoeken is geen oplossing, dan mis je de ethische boot. Wanneer je de vraag naar het goede niet stelt, en je alleen regels en niet de hygiëne, geld en de menselijke factor incorporeert, dan komt je continuïteit (en de beperkte groei die je als bedrijf kan hebben) in het gevaar. Vooral de platforms die momenteel hard groeien lijken hier minder mee bezig te zijn. Ze leveren gemak, lage prijzen en activeren een leegstaand-aanbod. Deze goede bedoelingen hebben een aantal gewenste uitkomsten, zoals de inzet van een anders stilstaande auto. Er zijn echter niet alleen positieve effecten, maar ook (potentieel) negatieve. Daarom is het nodig om de vraag naar het goede, de hygiënefactor en de menselijke factor bij bedrijfseconomische beslissingen te betrekken.

Airbnb en ethische kwesties

Airbnb begon als deelplatform van kamers en huizen, waarbij gemak en gezelligheid centrale speerpunten waren. Het idee was namelijk dat je door het toelaten van toeristen in je huis niet alleen geldelijk voordeel zou hebben, maar ook plezier in de nieuwe contacten.
Het platform is echter meer en meer uitbreiding gaan zoeken. Dit heeft het gerealiseerd door in steeds meer steden de app te lanceren. De snelle opkomst verraste (lokale) overheden en zette hen voor de moeilijke keuze tussen reguleren en verbieden. Amsterdam heeft hier ook mee te maken. De hang naar een verbod op Airbnb werd sterk ingegeven door klagende bewoners van huizen in het centrum. Zij waren de geluidsoverlast van de toeristen al snel zat.Airbnb heeft hier nooit iets tegen gedaan. Het bedrijf heeft zich schijnbaar niet afgevraagd wat de ethische consequenties van het succes zijn. Als deze vraag al is opgeworpen, dan is hier geen beleid uit gevolgd. Een goed voorbeeld van 'cowboymanagement'.
Het succes van het platform maakte dergelijk beleid voor het bedrijf niet urgent. De maatschappelijke onvrede toont echter aan dat met het drijven van cowboymanagement de merknaam en daarmee het bestaansrecht van een bedrijf aangetast kan worden. Verschillende steden, zoals Londen, zijn nu al overgegaan op hardere maatregelen tegen Airbnb.

De casus van Airbnb toont aan dat het behandelen van ethische vragen onmisbaar is voor goed management.