Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 25 mei 2012
Auteur:
Functie: Universitair docent en programmacoördinator
Organisatie: Masteropleiding Bestuur en Beleid voor professionals en Politiekbestuurlijke sensitiviteit


Bestuur en Beleid

Waar de gedoogcoalitie zeven weken vergeefs probeerde een bezuinigingspakket samen te stellen, knutselden CDA, VVD, D66, GroenLinks en ChristenUnie in krap twee dagen een begroting in elkaar. Een paar maanden later mag Nederland voor de vijfde keer in tien jaar naar de stembus voor een nieuwe Tweede Kamer.

Bestuur en beleid als puzzelWat gaf de doorslag voor dit akkoord? Was het de druk vanuit Brussel om het tekort tot 3 procent terug te brengen, waar Nederland gezien de grote woorden van de afgelopen tijd niet onderuit kon? Was het de strategie van enkele fractievoorzitters om een onverwachte nieuwe coalitie te vormen, waarin iedereen bereid was iets in te leveren?

Wie vanuit het perspectief van bestuurs- en organisatiewetenschap kijkt naar openbaar bestuur en politiek, komt in dit voorbeeld veel interessante vragen tegen. Het gaat allereerst om het afleggen van publieke verantwoording. Naast de formele relatie die er is tussen de regering en de volksvertegenwoordiging, is er ook de verantwoording die via de sociale media plaatsvindt. Hoe gaat dat in zijn werk en wat betekent het als een aantal partijen zich geruime tijd voor onderhandelingen terugtrekt en een media-stilte hanteert?

Het gaat ten tweede om politiekambtelijke verhoudingen: daar waar kabinetten snel komen en gaan, is de bureaucratie - in de neutrale formulering van Weber - een constante factor. Op de achtergrond speelden beleidsadviseurs een grote rol. Niet alleen de ambtenaren van bijvoorbeeld Algemene Zaken en Financiën die Jan Kees De Jager en Mark Rutte adviseren, maar zeker ook de rekenmeesters van het CPB die kijken naar de financiële gevolgen van alle maatregelen.

Ten derde wordt zichtbaar dat Nederland zich iets moet aantrekken van de landen om zich heen en de afspraken die in Europees verband zijn gemaakt over begrotingstekort en staatsschuld. Landen spreken elkaar hierop aan en ook de Europese Commissie houdt toezicht en kan, indien nodig, sancties opleggen. In een systeem van multilevel governance moeten de verschillende bestuurslagen van gemeente tot en met Europese Unie met elkaar samenwerkenen beïnvloeden zij elkaar.

Een vierde aspect betreft het omgaan met een crisis, ook wel crisismanagement genoemd. Hoe weerbaar is een organisatie, welke responscapaciteit is aanwezig? Hoe beter de missie van de organisatie op orde is, hoe beter de operationele capaciteit en hoe hoger het interne en externe draagvlak, des te groter de kans dat je de crisis te boven weet te komen.

Als vijfde kunnen we ook denken aan leiderschap. Welk soort leiderschap is in deze tijden nodig: bouwend leiderschap, hervormend leiderschap of conserverend leiderschap? De leiders van vandaag kunnen zich bovendien laten inspireren door de inzichten van Plato, Machiavelli of Weber die al lang geleden nadachten over wat een goede leider is, welke kwaliteiten dat vraagt en welke achtergrond of opleiding daarvoor nodig is.

Als laatste roept het de vraag op of beleid tot stand komt in een rationele afweging van de voor- en nadelen en de kosten en baten van elke maatregel, of dat de (soms emotionele) strijd om macht en invloed de boventoon voert. Veel beleid komt onder druk en in grote haast tot stand, waarbij het onmogelijk is alle stappen die in het beleidsproces thuishoren, gedegen en in volgorde te doorlopen.

In de programma's en opleidingen die door het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht worden aangeboden, komen dit soort vragen (en nog vele andere) aan bod. Professionals die werkzaam zijn bij publieke organisaties of organisaties die zich dichtbij het openbaar bestuur vinden, hebben er vrijwel dagelijks mee te maken. Er wordt telkens een link gelegd tussen theoretische concepten en dagelijkse (werk)praktijk.

De master Bestuur en Beleid voor professionals stelt de wisselwerking tussen professionals en hun omgeving centraal. Beleid en bestuur worden beïnvloed door ontwikkelingen in de samenleving. Omgekeerd beïnvloeden bestuurders en beleidsmakers door hun interventies de maatschappelijke context waarin ze opereren. De korte opleiding Politiekbestuurlijke sensitiviteit speelt in op de relatie tussen bestuurders en ambtenaren. Dit doen we aan de hand van theorieën over de scheiding tussen politiek en bestuur (geïnspireerd door Max Weber en Woodrow Wilson), maar vooral ook concreet toegepast: het nadenken over dilemma's van rollen en integriteit, adviesvaardigheden en simulaties van besluitvorming.

De opleiding Crisismanagement helpt managers en beleidsmedewerkers in zowel de publieke als de private sector om te gaan met crises. Crises onthullen de belangrijkste kwetsbaarheden van organisaties, raken de kernwaarden van (openbaar) bestuur en vereisen effectieve communicatie en strategisch leiderschap. Lessen uit de praktijk worden gecombineerd met inzichten uit de wetenschap, waardoor deelnemers wetenschappelijk gefundeerde inzichten krijgen over oorzaken en gevolgen van crises. Het programma bereidt de deelnemers voor op de kritieke uitdagingen die een crisis aan leidinggevenden voorlegt.