Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 11 april 2005
Auteur:
Organisatie: Koninklijk Instituut voor de Tropen


Avonturieren vergt meesterschap

Economische crisis en angst voor terrorisme ten spijt - de mondialisering van het bedrijfsleven gaat door. In deze tijden valt er onder Nederlandse bedrijven een duidelijke trek naar het oosten te bespeuren. De toetreding van nieuwe EU landen schept nieuwe kansen, evenals de onderhand befaamde ITC expertise in India.

Man heeft de top bereikt
Effectief managen in het buitenland


De internationale uitdagingen:

Economische crisis en angst voor terrorisme ten spijt - de mondialisering van het bedrijfsleven gaat door. In deze tijden valt er onder Nederlandse bedrijven een duidelijke trek naar het oosten te bespeuren. De toetreding van nieuwe EU landen schept nieuwe kansen, evenals de onderhand befaamde ITC expertise in India.

En dan die andere landen in Azië waar de lonen laag zijn? Gaan wij onze fabriek verplaatsen omdat arbeiders daar goedkoop zijn en zo ja hoe lang blijft dat zo? En hoe managen wij dan de technologietransfer? Of zien wij ook een markt in China en weten we dan of de koopkracht van Chinese consumenten voldoende is? En krijgen we de distributie wel voor elkaar?

De "stakeholders":

Soms tref je lokale managers die nog nooit hun provincie hebben verlaten en dan weer krijg je mensen aan tafel die alle Oosterse en Westerse management opvattingen al lang bestudeerd hebben.

Soms betreft landen van Afrika tot Azië tot Midden Amerika waar verdere opbouw nodig misval wegen en bruggen, watermanagement, landbouw. Dit vraagt om grote projecten waarbij subsidies van de Wereld bank tot de EU een rol kunnen spelen.

Tegelijkertijd krijgt het bedrijf te maken met het scholingsniveau van lokale arbeiders en met de politieke manoevers van lokale belanghebbenden. Van succesvol managen van de diplomatie van Washington tot de opstandelingen in Sri Lanka of de gevaren van HIV/AIDS bij Afrikaanse arbeiders, liggen er uitdagingen genoeg.

Internationaal management: al doende leren

Het zijn de managers die op pad gaan die deze uitdagingen meester worden. Zij nemen het voortouw. Zij doen en vinden al doende het wiel uit. Zij geven aan welke vormen de organisatie nu weer moet aannemen. Zij geven aan waar afgeslankt en waar opgebouwd moet worden. Zij trekken de organisatie door veranderingen heen en kunnen aanwijzen welke obstakels overwonnen en welke vermeden moeten worden. Meer dan de managers die "thuis" blijven, dienen zij rekening te houden met alle partijen en alle culturen. Zij dienen te leren welke business partner wel of niet te vertrouwen is en hoe je vergunningen los krijgt. Zij moeten leren hoe je lokale belanghebbenden dient te respecteren om een duurzame en profijtelijke onderneming op te bouwen. Zij leren wanneer het loont om te investeren in je arbeiders wat betreft, kennis, motivatie en gezondheid.

Leiden = Opleiden

Het verantwoord managen van een internationaal avontuur kent verschillende fases. In de aanvang van internationale expansie zijn vaak kleine teams betrokken. Het zijn de "kopgroepen", die de eerste verkenning en/of onderhandelingen doen. Deze teams kunnen niet leren van de eigen organisatie, die immers deze ervaring nog niet heeft. Zij kunnen wel leren van de ervaringen van anderen. Als manager van deze teams kun je je licht opsteken bij anderen die je zijn voorgegaan in het land van bestemming. Zowel de "best" als de "worst practices" van anderen geven een goede indicatie van wat er mogelijk is. Daar kun je de instrumenten uit distilleren die je voor de eigen situatie kan gebruiken. Het leiding geven aan deze teams vraagt om het bevorderen van snel en slim leren en om het sturen op gericht toepassen van het geleerde.

Na de eerste teams komt het aansturen van het peloton erachter. Een veel groter deel van de organisatie zal betrokken worden in de volgende fases. Dan komen er andere aspecten om de hoek als:

  • Overdracht van kennis en technieken over grenzen heen;
  • Mondialisering van bedrijfsunits;
  • Samenwerken in virtuele teams die elkaar nooit ontmoeten;
  • De duurzame win-win opbouwen met lokale partners en lokale politici/belang hebbenden;
  • Jongleren met de westerse verwachtingen van je aandeelhouders en met de praktijk in het land van bestemming.

Investeren in de opleiding van de kopgroepen en van het peloton is van grote waarde voor een effectief management van het totale traject. Heel wat ventures en zakenrelaties sneuvelen omdat het managen van de lokale teams en de contacten met lokale stakeholders niet goed overgedragen of getraind is aan de managers en medewerkers die daar na komen. En heel wat spanningen ontstaan, doordat het managen van de lokale belangen versus de verwachtingen van het hoofdkantoor niet goed geleerd en overgedragen wordt.

Bedrijfsopleidingen

In company bedrijfsopleidingen worden meestal op maat gesneden naar de behoefte van het bedrijf. Toch zijn er bij de start van het "internationale ondernemen" een drietal aspecten die bepalend zijn bij de keuze voor de vorm en inhoud van de gewenste opleiding.

1. Leren van best and worst practices"

Effectieve "pre-departure" opleidingen zijn gebaseerd op een gerichte analyse van best and worst practices van anderen. Hieruit worden de competenties en werkwijzen gedistilleerd die leiden tot intercultureel inzicht en tot een eigen actieplan.Na de eerste bezoeken aan het nieuwe land of de nieuwe regio worden de eigen "best and worst practices" van de kopgroep verwerkt tot een succesvolle aanpak voor individuele managers en voor de gehele groep. Het leren wordt geleidelijk omgezet tot een nieuwe transnationale management stijl waarbij men leert om te gaan met de diversiteit in partijen en hun belangen.

2. Opbouwen van een Intercultural Management Framework:

Wanneer gestart wordt met het zoeken van een buitenlandse partner of het verkennen van een markt beginnen interculturele verschillen vanaf aanvang een rol te spelen. Het ontwikkelen van een denkmodel en het ontwikkelen van interculturele flexibiliteit and -management tools zijn van doorslaggevend belang.

Zelfbeeld:

Oog ontwikkelen voor het beeld van de normen, waarden, gedrag en belangen van jezelf; van je afdeling; van je bedrijf en van je eigen land van herkomst en voor de verborgen implicaties voor je eigen management stijl en wijze van handelen.

Intercultural Awareness:

Oog ontwikkelen voor anderen en het doorgronden van hun landen- en bedrijfscultuur.

Inzicht in de werk- en denkwijzen van politici, van business partners, van vakbonden van al die contacten die effectief management vereisen.

Systematiek:

Het opbouwen van een systematiek in interculturele management competenties en in best practices waardoor het bedrijf of de unit blijvend succes heeft in het betreffende land of de betreffende regio.

3. Situationeel Management Training

Naast alle mogelijke vormen van informatie overdracht en inzicht tijdens trainingen blijft de beste toets of het team of het bedrijf gereed is om het geleerde toe te passen in de praktijk. De functie/taak waar iedereen voor gaat en de situatie waarin men zich bevindt zijn doorslaggevend voor de opleidingen die nodig zijn.

Functie/Taak:

Het opzetten van een sales netwerk in China is heel wat anders dan het onderhandelen met de vakbonden over de arbeidsvoorwaarden van de sales force. Onverwachte taken vergen speciale competentietraining.

De Situatie:

De situatie aan tafel bij een minister is geheel anders dan die aan tafel bij een lokale ondernemer. De situatie op het moment van de start van een eerste verkenning met een business partner is geheel anders dan op het moment van blijvend committent en investeringen.

Win-win:

Het zoeken naar een win-win tussen partijen start dikwijls al voor de eerste ontmoeting. De win-win van het moment ligt meestal anders dan de win-win op lange termijn.

Training in het zoeken naar de win-win en in het voortdurend bijsturen daarvan zal het implementatie proces van een partnership of joint-venture versnellen en zal de duurzaamheid vergroten.