Dé opleidingensite voor hbo en hoger
Gepubliceerd op: 11 november 2013
Auteur:
Functie: NLP trainer, coach en counselor
Organisatie: Directeur AVPL (Academie voor Psychologica)


Zinvol leiderschap

Naast een opleiding moeten mensen andere vormen van intelligentie (EQ en de SQ) verder ontwikkelen, voordat ze zinvol leiderschap kunnen tonen.

Al jaren worden er trainingen gegeven over leiderschap, die gebaseerd zijn op diverse stijlen en managementmodellen. Meestal ontstaan deze trainingen na een onderzoek bij succesvolle organisaties en hun leiders. De factoren die tot het succes hebben geleid, worden vervolgens vertaald naar een stijl van leidinggeven. Ze krijgen mooie namen: functioneel, operationeel, situationeel, motiverend, inspirerend, authentiek, coachend, transformationeel, dienend of waardengedreven leiderschap.

In trainingen blijkt echter steeds weer dat mensen niet in een model passen. Ieder is uniek in zijn of haar overtuigingen, vaardigheden en gedrag. Hierdoor is een model waar ze zich naar zouden moeten voegen juist een belemmering om echt succesvol te worden. Mensen passen niet in het model dat ze krijgen aangeboden en vinden het dan lastig om het model te gebruiken. Vaak kunnen ze niet zelf kiezen welk managementmodel en leiderschapsstijl ze willen; de organisatie kiest en afwijkingen worden meestal niet zo gewaardeerd.

Waarom het niet werkt

De modellen hebben één ding gemeen: ze zijn gebaseerd op cijfers en natuurkundige wetmatigheden. Er wordt vanuit gegaan dat de managementmodellen via een objectieve onderzoeksmethode tot stand zijn gekomen. Objectief in de zin van gemeten met een meetinstrument dat niet beïnvloed wordt door degene die meet en de metingen zijn reproduceerbaar.

Echter, het zijn mensen die organisaties en maatschappij vormen. De menselijke wereld verschilt per definitie van die van de materiële wereld. Er bestaan immers geen identieke mensen, wel identieke materie. Het ene team is het andere niet en de ene leidinggevende is niet identiek aan de andere. Dit geldt wel voor gloeilampen en bureaustoelen; die kan een organisatie dan ook met een paar honderd stuks tegelijk aanschaffen.

In de onderzoeksmethoden worden zaken vergeleken die niet met elkaar te vergelijken zijn. Daarom zijn bijvoorbeeld onderzoeksgegevens uit de sociale wetenschap vaak niet zo eenduidig te vertalen als onderzoekers ons laten geloven. Frederick Taylor (1856-1915) legde de basis voor wetenschappelijke bedrijfsvoering en was als eerste managementgoeroe de grondlegger van ons denken over organisaties. Hij was een fraai voorbeeld van creatief omgaan met onderzoeksgegevens, net als momenteel een aantal sociale wetenschappers.

Managementhype

Leidende man wijst naar de hemelTot nu toe zijn er zo'n 15.000 boeken verschenen over management en leidinggeven. Helaas hebben al die boeken de organisaties niet veel verder geholpen, hoewel de auteurs en de managementgoeroes er wel flink aan hebben verdiend. Sterker nog: de resultaten van de laatste onderzoeken maken duidelijk dat de meerwaarde van het management voor het productieproces gering is - en vaak zelfs belemmerend werkt. Uit diverse onderzoeken blijkt dat een managementteam gemiddeld 40% van hun tijd besteden aan het handhaven van hun eigen positie. Een paar voorbeelden:

De Europese crisis is een voorbeeld van falend leiderschap. Geen van de politieke leiders vertelde het complete verhaal, dat de economie niet eindeloos kan doorgroeien, maar dat onze welvaart wel gebaseerd is op groei. Dit betekent dat de welvaart zal stokken, niet verder zal groeien en dat we een nieuw economisch denken moeten ontwikkelen. Politici gebruiken sussende woorden en de bevolking voelt aan dat er iets niet klopt, dat niet alles wordt gezegd. De incongruentie in de communicatie wakkert het wantrouwen jegens de politiek aan.

Dit vindt niet alleen plaats in de politiek. Ook in organisaties wordt niet altijd het hele verhaal verteld, waardoor bij medewerkers de weerstand groeit. Die voelen het heel goed aan als er iets niet klopt, bijvoorbeeld als een bezuinigingsronde een kwaliteitsimpuls wordt genoemd. Alsof medewerkers op hun achterhoofd gevallen zijn. En in de Thuiszorg wordt van de medewerkers een tijdvretende minutenregistratie gevraagd, terwijl niemand begrijpt waarvoor dat zinvol is.

Zin van leiderschap

Wij hebben de leiderschapsmodellen losgelaten en gekozen voor een andere benadering. In navolging van Stephen Covey - die 16 jaar na het verschijnen van zijn bestseller 'De zeven eigenschappen van effectief leiderschap' daar in 2005 een aanvulling op schreef, getiteld 'De achtste eigenschap' - vinden wij de belangrijkste eigenschap van een leidinggevende: volg je gevoel. De basis van deze methode is de overtuiging dat leiderschap zingevend moet zijn, een meerwaarde moet hebben voor de mensen aan wie leiding wordt gegeven. Dit kan alleen als de leider het vertrouwen van zijn medewerkers heeft, dat hij/zij in staat en bereid is echt contact te maken en mensen aan zich kan binden. De belangrijkste factor hierbij is congruentie, met andere woorden: een goede balans tussen denken, voelen en gedrag; ofwel dat je hetgeen je voelt en denkt ook doet en zegt.

Schoolopleidingen (lager, middelbaar, universiteit, MBA) richten zich op het ontwikkelen van de rationele intelligentie, terwijl de sociale en emotionele intelligentie daarbij schromelijk wordt vergeten of als lastig ervaren. Daarom moeten mensen allereerst deze vormen van intelligentie (EQ en de SQ) verder ontwikkelen, voordat ze zinvol aan anderen leiding kunnen geven. Dan pas zijn ze werkelijk in staat om congruent te handelen en zinvol leiding te geven. Dat wil zeggen een daadwerkelijke en zinvolle bijdrage te leveren aan het productieproces door medewerkers aan zich te binden, te stimuleren en te enthousiasmeren.

Bekijk hier de presentatie van de Academie voor Psychologica op Millian.nl.